Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
Η ΑΡΧΑΙΑ ΗΛΙΔΑ, Η ΑΡΧΑΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ και ΟΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ
 

Απόσπασμα από το βιβλίο «Η ΑΡΧΑΙΑ ΗΛΙΔΑ» του Ν. Νασοπούλου Διευθυντού Δημοσίων και Διεθνών Σχέσεων του Ε.Μ.Π.



Η Αρχαία Ήλιδα κοιτίδα των Ολυμπιακών Αγώνων.

Η πόλη-κράτος της Ήλιδας απο τον 5ο αιώνα π.Χ. είχε ως κύριο μέλημά της όχι τόσο την αντιμετώπιση πολιτικών και κοινωνικών θεμάτων, όσο την οργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων. Αυτό αντανακλάται και στην εικόνα της Αγοράς της πόλης, που ήταν το κέντρο που κατεύθυνε το έργο του Ιερού της Ολυμπίας. Στην αγορά της Ήλιδας δέσποζαν τα κτίρια που συνδέονταν με τους αγώνες, δύο συγκροτήματα Γυμνασίων, μία Παλαίστρα, ο Ελλανοδικαιώνας, ο Οίκος των Ελλανοδικών και η Στοά των Ελλανοδικών. Υπήρχαν επίσης ναοί, ιερά, βωμοί και αγάλματα, αλλά ούτε ένα κτίριο σχετικό με το δημόσιο και πολιτικό βίο. Ακόμη και το Βουλευτήριο στεγαζόταν σε ένα απο τα Γυμνάσια.
Αυτά τα κτίρια άθλησης κρίνονταν απαραίτητα, γιατί όσοι φιλοδοξούσαν να πάρουν μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες, στο δρόμο τους προς την Ολυμπία, ήταν υποχρεωμένοι να σταματήσουν και να παραμείνουν για αρκετό χρονικό διάστημα στην Ήλιδα. Η παραμονή τους στην Ήλιδα ήταν αναγκαία όχι μόνο για την προπόνηση και ενημέρωσή τους στους κανονισμούς των αγώνων, αλλά και γιατί εκεί γινόταν η δοκιμασία των αθλητών και η κατάταξή τους κατά ηλικία και κατηγορία. Σε ορισμένο τμήμα της Αγοράς, που λεγόταν Ιππόδρομος, οι Ηλείοι, όπως μας πληροφορεί ο Παυσανίας, γύμναζαν τα άλογά τους.
Επιπλέον, και τα σπουδαιότερα και αρχαιότερα αξιώματα του κράτους ήταν εκείνα που συνδέονταν άμεσα με την καλλιέργεια του πνεύματος της άθλησης και με την οργάνωση των αγώνων στο Ιερό της Ολυμπίας. Οι ελλανοδίκες (διαιτητές), οι μαστροί (ανώτατοι δικαστές πάνω απο τους ελλανοδίκες), οι μάντεις και οι νομοφύλακες (οι οποίοι δίδασκαν στους ελλανοδίκες τους κανονισμούς των αγώνων), ο αλυτάρχης (επικεφαλής των ραβδοφόρων για την τήρηση της τάξης), οι θεσμοφύλακες (για την τήρηση των νόμων), οι θεωροί (απεσταλμένοι στην Ήλιδα απο τις άλλες χώρες, δηλαδή αντιπρόσωποι που παρακολουθούσαν τους αγώνες), οι τελεστές (υπεύθυνοι θυσιών και άλλων τελετών), οι θεαροδόκοι (υπεύθυνοι εθιμοτυπίας και υποδοχής των θεωρών) κ.α. Η εκλογή όλων αυτών των αξιωματούχων ανάμεσα στους Ηλείους πολίτες γινόταν απο τους άρχοντες της Ήλιδος και το Ιερατείο, υπό την κηδεμονία και τον έλεγχο των οποίων βρίσκονταν ως τον 5ο αιώνα π.Χ. Υπήρχαν και άλλα αξιώματα, όπως ο Γραμματέας της Βουλής και η Βουλή, η οποία κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων συνεδρίαζε στο Βουλευτήριο της Ολυμπίας. Σημαντικό ήταν και το αξίωμα του ιππάρχου, επικεφαλής του περιορισμένης δύναμης ηλειακού στρατού.
Όλες οι άλλες δραστηριότητες, πολιτκές και κοινωνικές, είχαν δευτερεύουσα σημασία. Κύριο μέλημα του κράτους ήταν η άψογη λειτουργία του Ιερού της Ολυμπίας και η ορθή επιτέλεση του πολύπλευρου έργου του καθώς και η προετοιμασία, οργάνωση και επόπτευση των Ολυμπιάδων. Το παρακάτω περιστατικό είναι ενδεικτικό της εμπειρίας των Ηλείων οργανωτών των Ολυμπιάδων, της ευαισθησίας τους για την υποδειγματική διεξαγωγή τους και της αδέκαστης κρίσης τους ως προς τους διαγωνιζόμενους αθλητές. Κατά την 102η Ολυμπιάδα (368 π.Χ.) ο Ηλείος Τρωίλος νίκησε με την συνωρίδα του (άρμα με δύο άλογα) σε αγώνα αρματοδρομίας ενώ ταυτόχρονα ήταν και ελλανοδίκης. Η Ήλιδα απο ευθυξία και για να διαφυλάξει το αδέκαστο των αγώνων απαγόρευσε με νόμο στους ελλανοδίκες να παίρνουν μέρος στους αγώνες, όσο καιρό ασκούσαν το λειτούργημα αυτό.

Η οδική επικοινωνία μεταξύ Ήλιδας και Ολυμπίας.

Η μετάβαση των αρχόντων της Ήλιδος, των ελλανοδικών, των αθλητών, των γυμναστών, των αντιπροσώπων των πόλεων (θεωρών), του λαού και των αρμάτων απο την Ήλιδα στον τόπο εορτής και των αγώνων την Ολυμπία γινόταν απο δύο κυρίως δρόμους, τον ορεινό και τον πεδινό ή παραλιακό. Ο ορεινός ήταν στενός και δύσκολος αλλά είχε το πλεονέκτημα ότι ήταν αρκετά σύντομος. Απο την Ήλιδα προχωρούσε στην ηλειακή Πύλο, περνούσε στην άλλη όχθη του ηλειακού Λάδωνα, συνέχιζε προς τα σημερινά χωριά Εφύρα, Οινόη και μέσα απο την κοιλάδα του Καδμέου ποταμού έφθανε στην Ολυμπία.
Ο πεδινός ή παραλιακός ήταν ο κυριότερος, είχε μήκος 300 στάδια (57.700 μ) και λεγόταν και Ιερά Οδός. Αυτός ήταν ο επίσημος δρόμος που οδηγούσε στην Άλτη και στο Ιερό του Δία. Η Ιερά οδός ήταν μια πλατειά λεωφόρος πλαισιωμένη απο κάθε λογής δένδρα, βωμούς, αγάλματα και ξενώνες. Ξεκινούσε απο την πόλη της Ήλιδας, συνέχιζε απο την περιοχή της Αμαλιάδας, τον Ιορδάνο ποταμό, περνούσε έξω απο τον Πύργο, ακολουθούσε την αριστερή όχθη του Αλφειού και έφθανε στην Ολυμπία.
Στις παραμονές των αγώνων, η επίσημη και μεγαλοπρεπής αυτή πομπή ακολουθώντας την Ιερή Οδό λίγο μετά την Ήλιδα βρισκόταν στην Ιερή πηγή Πιέρα όπου προσφέρονταν θυσίες. Εκεί οι ελλανοδίκες έπρεπε να καθαρθούν με κρέας χοίρου και με το ιερό νερό της πηγής για να είναι έτοιμοι να ασκήσουν τα καθήκοντά τους στους αγώνες. Στο μεταξύ έφθαναν στην Ολυμπία οι θεωροί που παρακολουθούσαν απο τιμητική θέση τους Ολυμπιακούς αγώνες, και τα πλήθη των προσκυνητών. Σε λίγο θα άρχιζε η μεγάλη γιορτή των Ελλήνων.

Η τελετή των Ολυμπιακών Αγώνων.

Οι αγώνες στις αρχές διαρκούσαν μία ημέρα. Όταν όμως αργότερα καθιερώθηκαν νέα αγωνίσματα και διαδόθηκε η φήμη τους, προστέθηκαν και άλλες ημέρες. Έτσι απο το 680 π.Χ. διαρκούσαν δύο, απο το 623 π.Χ. τρείς και απο το 472 π.Χ. πέντε ημέρες.

* Την πρώτη ημέρα της γιορτής γινόταν στο Βουλευτήριο η καταγραφή των αθλητών. Εκεί, μπροστά στο άγαλμα των όρκων, του Ορκίου Δία, που κρατούσε σε κάθε χέρι του κεραυνό για να τιμωρήσει σκληρά τους επίορκους, γινόταν και η ορκομωσία ύστερα απο θυσία χοίρου. Οι αθλητές ορκίζονταν πως ασκήθηκαν δέκα μήνες και πως θα αγωνισθούν τίμια τηρώντας πιστά τους κανονισμούς. Εκτός απο τους αθλητές, ορκίζονταν και οι πατέρες, και αδελφοί και οι γυμναστές τους, διαβεβαιώνοντας πως απο τη μεριά τους δε θα γίνει καμία παράβαση των κανονισμών των αγώνων. Στο τέλος ορκίζονταν και οι κριτές που είχαν για έργο τους να κατατάξουν τους αθλητές στην κατηγορία των «παίδων» και τα άλογα στην κατηγορία των «πώλων». Οι κριτές διαβεβαίωναν με τον όρκο τους πως θα κρίνουν δίκαια χωρίς να δεχθούν δώρα και πως θα κρατήσουν μυστικό το καθετί που θα μάθουν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Μετά την ορκομωσία τελούνταν τα αγωνίσματα των κηρύκων και των σαλπιγκτών καθώς και τα αγωνίσματα των παίδων.
* Ιδιαίτερο πανηγυρικό χαρακτήρα είχε η έναρξη των αγώνων στο Στάδιο, όπου οι ελλανοδίκες και οι αθλητές έμπαιναν πάντοτε απο την επίσημη είσοδο, την Κρύπτη. Εκεί τους υποδεχόταν η Ιέρεια της Θεάς Δήμητρας Χαμύνης, η μόνη απο τις γυναίκες που είχε δικαίωμα να παρακολουθεί τους Ολυμπιακούς αγώνες, και τα πλήθη των θεατών. Όταν όλα ήταν έτοιμα, ο κήρυκας έστελνε στους Πανέλληνες το μεγάλο μήνυμα της Ολυμπίας: «Άρχεται αγών καλλίστων άθλων ταμίας».
* Την δεύτερη ημέρα, πρώτα τελούνταν οι ιππικοί αγώνες στον Ιππόδρομο και κατόπιν το πένταθλο στο Στάδιο.
* Την τρίτη ημέρα, που ήταν και η πιο λαμπρή ημέρα των αγώνων, το πρόγραμμα περιελάμβανε τα εξής: Οι άρχοντες της Ήλιδας, οι ιερείς, οι ελλανοδίκες, οι αθλητές με τους γυμναστές τους, αλλά και οι αντιπρόσωποι των ελληνικών πόλεων σχημάτιζαν πομπή. Η πομπή ξεκινούσε απο το Πρυτανείο και βαδίζοντας στην Πομπική οδό έμπαινε στην Ιερή Άλτη απο τη Νότια Πομπική Πύλη, περνούσε μπροστά απο την ανατολική πλευρά του ναού του Δία και έφθανε στο Μεγάλο Βωμό του Δία. Εκεί προσφέροταν στο θεό εκατόμβη, θυσία δηλαδή εκατό ταύρων, η πιο μεγάλη θυσία που γινόταν στο Ιερό κατά τη διάρκεια των αγώνων. Αφού τελείωναν οι λατρευτικές εκδηλώσεις, διεξάγονταν τα αγωνίσματα του δρόμου (στάδιο, δίαυλος και δόλιχος).
* Την τέταρτη ημέρα τελούνταν τα βαριά αγωνίσματα (πάλη, πυγμή, παγκράτιο και οπλίτης δρόμος).
* Την τελευταία ημέρα γινόταν η απονομή των επάθλων στον πρόδομο του ναού του Δία. Εκεί, πάνω σε ένα χρυσελεφάντινο τραπέζι που είχε φιλοτεχνήσει ο μαθητής του Φειδία Κολώτης, τοποθετούνταν τα στεφάνια της αγριελιάς. Παλιότερα για τον ίδιο σκοπό χρησιμοποιούσαν ένα χάλκινο τρίποδα. Με τα στεφάνια αυτά οι ελλανοδίκες στεφάνωναν τους νικητές, ενώ το πλήθος τους επευφημούσε και τους έραινε με άνθη και φύλλα. Μετά την απονομή των επάθλων οι Ήλειοι οργάνωναν συμπόσιο στο Πρυτανείο προς τιμή των Ολυμπιονικών, στο οποίο έπαιρναν μέρος οι θεωρίες, οι επίσημες δηλαδή αντιπροσωπείες των ελληνικών πόλεων, αλλά και άλλοι διακεκριμένοι επισκέπτες του Ιερού. Στην κοιλάδα της Ολυμπίας οι συγγενείς οι φίλοι και οι συμπολίτες των Ολυμπιονικών γιόρταζαν τα επινίκεια ως την άλλη μέρα που άρχιζε η επιστροφή στην πατρίδα.

Επιμέλεια: Σταύρος Δερματάς