Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
ΖΩΣΙΜΑΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗ – ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
 

της Αικατερίνης Τζάννου
Διευθύντριας Ζωσιμαίας Δημόσιας Κεντρικής-Ιστορικής Βιβλιοθήκης Ιωαννίνων
έτος 2003



Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική-Ιστορική [i]



Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων:

Η συνέχεια της βιβλιοθήκης της Ζωσιμαίας Σχολής:

Σύντομη παρουσίαση



Η ύπαρξη και λειτουργία των Βιβλιοθηκών είναι, αναντίρρητα, ένας από τους πλέον σημαντικούς παράγοντες που συμβάλλουν στην πνευματική άνοδο της κοινωνίας. Λειτούργησαν πάντα και λειτουργούν ως χώροι στους οποίους η αποτυπωμένη στα βιβλία γνώση γονιμοποίησε το στοχασμό και συνέβαλε στη θεωρητική επίρρωση ποικίλων ενεργειών. Επιτελούν πολλαπλούς σκοπούς και καλούνται να ανταποκριθούν σε ποικίλες ανάγκες.

Αποτελούν καταρχήν χώρους στους οποίους συγκεντρώνονται και διαφυλάσσονται τα πνευματικά κριτήρια της πατρογονικής κληρονομιάς, σε συνδυασμό με τις πνευματικές καταθέσεις των νεοτέρων. Δε λειτουργούν όμως ως μουσεία αλλά ως χώροι, όπου παρέχεται η ευκαιρία στους πολίτες να επικοινωνήσουν με τη σκέψη όχι μόνο των παλαιοτέρων, αλλά και των συγχρόνων. Λειτουργούν ως καθρέπτες στους οποίους αντικατοπτρίζεται όχι μόνο το επίπεδο της πνευματικής παραγωγής, παλαιότερης και σημερινής, εθνικής και διεθνούς, αλλά και το ενδιαφέρον των πολιτών για τη θεωρητική τους αρτίωση.

Έτσι, λοιπόν, ο ρόλος της Βιβλιοθήκης αποβαίνει πρωτίστως εκπαιδευτικός, αποτελώντας, στην ουσία, τη βάση της εκπαίδευσης σε όλες τις μορφές και τις βαθμίδες, επειδή, βεβαίως, εκπαίδευση δε μπορεί να νοηθεί μόνο η υπό στενή έννοια «από καθΆ έδρας εκπαίδευση»

Για τους λόγους αυτούς, οι Βιβλιοθήκες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την εκπαίδευση, λειτουργώντας με τρόπους που θα βοηθήσουν να συνειδητοποιήσει μια ευαίσθητη κατηγορία πληθυσμού, τα παιδιά, τη σπουδαιότητα της σχέσης τους με τα βιβλία, σχέση που θα λειτουργήσει απελευθερωτικά στο γνωστικό επίπεδο και διαπλαστικά στο ηθικοκοινωνικό.

Τη φιλοσοφία αυτή τη βλέπουμε να πραγματώνεται από τους Ζωσιμάδες από την εποχή του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Είναι γνωστό το ιδιαίτερο ενδιαφέρον που επιδεικνύουν για την παιδεία, γενικότερα, τόσο με την έκδοση συγγραμμάτων με δαπάνες τους όσο και για τη μέριμνα που λαμβάνουν για ενίσχυση των βιβλιοθηκών των σχολείων που λειτουργούν στα Γιάννινα. Θεωρούν την ύπαρξη βιβλιοθήκης στο σχολείο απαραίτητο συμπλήρωμά του. Είναι πρόδηλο ότι από τα έργα ευποιΐας τους «το αξιοθαυμαστότερον βεβαίως υπήρξε η ενδελεχής μέριμνα περί της διαδόσεως της ελληνικής παιδείας» και γνωρίζουν ότι ο σκοπός αυτός μπορεί να πραγματωθεί, κυρίως, μέσα από τα σχολεία και τις βιβλιοθήκες. Έτσι, με την επανασύσταση της Ζωσιμαίας Σχολής υπάρχει έκδηλο το ενδιαφέρον για την ίδρυση βιβλιοθήκης σΆ αυτή. Στη διαθήκη του Νικολάου Ζωσιμά ρητά αναφέρεται η διάθεση κονδυλίου « να πληρώνονται οι ετήσιοι μισθοί των διδασκάλων… και βιβλιοθηκαρίου της Σχολής…να αγοράζονται κατά την χρείαν…καθώς και τα χρησιμότερα των βιβλίων προς χρήσιν των πτωχών μαθητών…», «η δε του σχολείου  οικοδομή να γίνει καθόσον δύναται ευρύχωρος, και χωρητική μΆ ΅όλας τας οικοδομάς αι οποίαι είναι αναγκαίαι και εξόχως της Βιβλιοθήκης και του Αρχείου αυτού». Έντονη η έκφραση της θλίψης του σε επιστολή του[ii] από τη Νίζνα προς τον Ιωάννη Σταύρου, με ημερομηνία 4 Δεκεμβρίου 1820, όπου γράφει μεταξύ άλλων: « είδον με άκραν μου θλίψιν τα όσα μου γράφετε περί της δυστυχισμένης πατρίδος και συγγενών μας και περιπλέον  άκρως ελυπήθηκα και με μεγάλο παράπονο σας λέγω δια την  αμέλειαν τόσο των επιτρόπων του Κοινού Σχολείου, διδασκάλων και πατριωτών, όπου άφησαν και εκάη[iii] με αιτίαν των (;) την δυσκολοεύρετην βιβλιοθήκην όπου ήταν ένας πλουσιότατος θησαυρός και η δόξα των Ιωαννίνων και πλέον μαζί με αυτά εχάθησαν και όλοι οι κόποι του μακαρίτου αυταδελφού μου».

Τα της πορείας της Βιβλιοθήκης της Ζωσιμαίας Σχολής έχουν καταγραφεί και είναι ήδη γνωστά. Το 1938, η Βιβλιοθήκη της Ζωσιμαίας Σχολής και η Βιβλιοθήκη της Ορθοδόξου Ελληνικής Κοινότητος, με γνώμονα την άποψη ότι όλοι οι πολίτες πρέπει να έχουν πρόσβαση στους πολύτιμους θησαυρούς τους, συγχωνεύονται και με τον Α.Ν.1161 ιδρύεται στα Γιάννενα η «Ζωσιμαία εν Ηπείρω Βιβλιοθήκη[iv]».

Η βιβλιοθήκη αυτή, με συγκεντρωμένο ένα εξαιρετικό υλικό σε χειρόγραφα και παλαιότυπα, φιλοδοξούσε να αποτελέσει Πνευματικό Κέντρο στην περιοχή και να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον τομέα των γραμμάτων. Όμως η αναστολή της λειτουργίας της με την έναρξη του ΒΆ παγκοσμίου πολέμου το 1940, αλλά και τα συσσωρευμένα προβλήματα από την επαναλειτουργία της, από το 1959 και μετά, όπως πενιχρά οικονομικά μέσα, ελάχιστο και κυρίως ανειδίκευτο προσωπικό, ανεπαρκής και ακατάλληλος χώρος στέγασης, δεν της επέτρεψαν να εκπληρώσει τους σκοπούς για τους οποίους ιδρύθηκε..

Για τους λόγους αυτούς, ύστερα από έρευνα που ξεκίνησε το 1983, αποφασίστηκε αφενός η μεταστέγαση της στο κτίριο στο οποίο στεγάζεται σήμερα, αφού διαμορφώθηκε κατάλληλα και που σε έκταση είναι τριπλάσιο εκείνου που διέθετε αρχικά και αφετέρου η ένταξή της στον Ν. 1362/49, που θα της έδινε μεγαλύτερες δυνατότητες τόσο σε προσωπικό, όσο και σε οικονομικά μέσα.

Έτσι το 1987 με την 1168 Υπουργική Απόφαση, υπάγεται στις διατάξεις του πιο πάνω νόμου ως «Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων» και μεταστεγάζεται στο κτίριο στο οποίο λειτουργεί σήμερα.
Συλλογή

Η συλλογή της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης σήμερα περιλαμβάνει:

-  32 χειρόγραφα, κυρίως θεολογικού περιεχομένου, που χρονολογούνται από τον 12ο έως τον 19ο αιώνα.

-  110.000 τίτλους βιβλίων, εκ των οποίων  οι 30.000 τίτλοι αφορούν παλαιότυπα.

-  350 τίτλους περιοδικών (σύγχρονων και του περασμένου αιώνα).

- Αρχείο Κ. Κρυστάλλη.

- Αρχείο Χρ. Σούλη.

- 70 δίσκους μουσικής βινυλλίου και 35  CD μουσικής.

- 65 Βιντεοταινίες.

- 240 CD-ROM εκπαιδευτικού, κυρίως, περιεχομένου

Στη συλλογή βιβλίων περιλαμβάνονται από δωρεές:

- Η συλλογή του Σπυρίδωνα Λάμπρου, αποτελούμενη από 11.000 τόμους περίπου, την οποία δώρισε στη Βιβλιοθήκη η κόρη του Λίνα Τσαλδάρη το 1960.

- Η συλλογή 2.994 τόμων του Βασίλη Βοΐλα, η οποία δωρίθηκε από τη σύζυγό του Θάλεια το 1959.

- Η συλλογή 2.438 τόμων του Αρχιμανδρίτη Αντωνιάδη.

- Η συλλογή 6.805 τόμων του Οικονόμου (αγορά του Μητροπολίτη Σπυρίδωνα).

- Η συλλογή 1.530 τόμων του Αλεξάνδρου Πάλλη (Κληροδοτήθηκε από τον ίδιο).

-Η συλλογή 2.000 τόμων του Χρ. Σούλη.

-Συλλογή από τη βιβλιοθήκη του Ν. Κοσμά

-Συλλογή από τη νομική βιβλιοθήκη του δικηγόρου κ. Σεραφείμ Φράγκου.
-Η συλλογή φύλλων εικοσιπέντε ετών της εφημερίδας «Εστία» του στρατηγού Χριστόδουλου Πραμαντιώτη.
Στέγαση

Στεγάζεται σε κτίριο, που διαμορφώθηκε κατάλληλα, συνολικής έκτασης σε ωφέλιμο χώρο 850 τ.μ.(Ισόγειο και όροφος), χώρος ο οποίος σήμερα δεν επαρκεί.

Το κτίριο διαθέτει σύστημα συναγερμού και πυρανίχνευσης, σύστημα ασφαλείας του έντυπου υλικού, διαμορφωμένη είσοδο για άτομα με ειδικές ανάγκες και ανελκυστήρα.
Προσωπικό

α) Προβλεπόμενο από τον 1362/49                   -9- άτομα.

Στον πρόσφατα ψηφισμένο από τη Βουλή των Ελλήνων νόμο προβλέπονται 13 άτομα

β) Υπηρετούν σήμερα (σε οργανικές θέσεις)     -4- άτομα.

(σε προσωποπαγείς θέσεις)           -4- άτομα.

γ) Αποσπασμένο      (Δ/θμια εκπαίδευση)          -1- άτομο       .

δ) Με σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου (για την υλοποίηση του Έργου: «Υποστήριξη της Εκπαιδευτικής Πράξης από Κινητές Βιβλιοθήκες»)    -3- άτομα
Οικονομικά

- Επιχορήγηση από τον Κρατικό Προϋπολογισμό ετησίως περίπου 35.000?.

-  Επιχορήγηση από τα Αγαθοεργά Καταστήματα Ιωαννίνων ετησίως 4.402,05?

- Επιχορήγηση από το ΠΔΕ αναλόγως των έργων (κυμαίνεται μεταξύ 17.000? και 25.000? ετησίως).

- Επιχορηγήσεις από Ευρωπαϊκά Προγράμματα (συνολικός προϋπολογισμός για τα έτη 2001 έως και 2004 251.000?).
Παροχή υπηρεσιών στο χρήστη

- Λειτουργία αναγνωστηρίου καθημερινά (και Σάββατο). Εξυπηρετούνται κατά μέσο όρο καθημερινά περίπου 300 άτομα (εκ των οποίων τα 150 είναι παιδιά). Πραγματοποιούνται, δηλαδή, ετησίως στο Αναγνωστήριο 90.000 επισκέψεις - εξυπηρετήσεις χρηστών.

- Λειτουργία δανειστικού τμήματος καθημερινά. Πραγματοποιούνται περίπου 65.000 δανεισμοί βιβλίων ετησίως (Καθημερινά κατά μέσο όρο 200 δανεισμοί βιβλίων).

- Έκδοση φωτοαντιγράφων (από το υλικό της Βιβλιοθήκης).

-Εξυπηρέτηση ερευνητών από άλλες πόλεις και από το εξωτερικό, με την αποστολή                  πληροφοριών και φωτοαντιγράφων.

-Παροχή πληροφοριών μέσω Internet και χρήση e-mail.
¶λλες δραστηριότητες

-  Διοργάνωση διαφόρων εκδηλώσεων σε ετήσια βάση. Συνολικά έχουν

πραγματοποιηθεί, από το 1987, 56 εκδηλώσεις ποικίλου περιεχομένου.

- Εκδόσεις (κυρίως βιβλιογραφικών καταλόγων). Έχουν πραγματοποιηθεί συνολικά 21 εκδόσεις και μία είναι υπό έκδοση.
Κινητή Βιβλιοθήκη

- Δανειστικά κέντρα στους νομούς Ιωαννίνων, ¶ρτας, Πρέβεζας και Θεσπρωτίας(σε δήμους, κοινότητες, πολιτιστικούς συλλόγους, δημοτικά σχολεία).    

-Υλοποίηση του Προγράμματος:«Υποστήριξη της Εκπαιδευτικής Πράξης από Κινητές Βιβλιοθήκες». Σχολεία της αρμοδιότητάς μας είναι τα σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (Γυμνάσια, Ενιαία Λύκεια και ΤΕΕ) των νομών Ιωαννίνων, ¶ρτας, Πρεβέζης και από το νομό Θεσπρωτίας της πρώην επαρχίας Παραμυθιάς. Καλύπτονται , κατά το τρέχον σχολικό έτος 49 σχολεία, με 13.277 τίτλους εντύπων και 113 τίτλους οπτικοακουστικού υλικού και έχουν γίνει 13.320,περίπου, δανεισμοί από το 1999, έτος κατά το οποίο άρχισε να υλοποιείται το εν λόγω Πρόγραμμα. Η Κινητή Βιβλιοθήκη δεν περιορίζεται μόνο σε δανεισμό βιβλίων αλλά, παράλληλα, μετέχει και σε άλλες δραστηριότητες των σχολείων, κυρίως εκθέσεις βιβλίων και διάφορες εκδηλώσεις.
Μηχανοργάνωση

-  Οι  διοικητικές και οικονομικές εργασίες της Βιβλιοθήκης.

- Το έντυπο υλικό της Βιβλιοθήκης, με το σύστημα ΑΒΕΚΤ 5.5.

- Το αρχείο μελών, που αριθμεί σήμερα 20.440 μέλη, με καθημερινή αυξητική τάση.

-Το Δανειστικό Τμήμα (Δανεισμός,  επιστροφή και  κράτηση του έντυπου υλικού ).
Συντήρηση

Λειτουργεί, από το 1995,  εργαστήριο συντήρησης. Έχουν συντηρηθεί, μέχρι σήμερα, ικανός αριθμός παλαιοτύπων, καθώς και το Αρχείο Κ. Κρυστάλλη.



Αυτή είναι εν συντομία η σημερινή δομή και λειτουργία της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης.

Είναι βέβαιο ότι, όπως η Βιβλιοθήκη της Ζωσιμαίας Σχολής, έτσι και η Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη συνάντησε κατά την πορεία της αντιξοότητες και αντιμετώπισε σημαντικά προβλήματα. Η πορεία της όμως σήμερα διαγράφεται ανοδική και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες Δημόσιες-Ιστορικές Βιβλιοθήκες της χώρας. Αλλά είναι επίσης βέβαιο ότι, χωρίς τη συμβολή των Ζωσιμάδων, η Βιβλιοθήκη αυτή δεν θα υπήρχε ή τουλάχιστον δεν θα ήταν αυτή που είναι σήμερα.


Αικατερίνη Τζάννου

Διευθύντρια Ζωσιμαίας Δημόσιας Κεντρικής-Ιστορικής Βιβλιοθήκης Ιωαννίνων


[i] Η προσθήκη «Ιστορική» στην επωνυμία προβλέπεται από το νόμο για τις Δημόσιες Βιβλιοθήκες, που ψηφίστηκε πρόσφατα από τη Βουλή των Ελλήνων.

[ii] Αρχείο Σταύρου, αρ. 1650 Ε.Β.Ε. (Μεταγγραφή της επιστολής από την υπογράφουσα).

[iii] Αναφορά στο κάψιμο της πόλης των Ιωαννίνων από τον Αλή πασά, τον Αύγουστο του 1820.

[iv] Στη Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη παραδόθηκαν 3.500 τόμοι και παρέμειναν στη Ζωσιμαία Σχολή 1.500 για χρήση των μαθητών και καθηγητών της.