Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΟΤΙΟΥ ΛΕΚΑΝΟΠΕΔΙΟΥ
 

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ - ΠΟΛΕΟΔΟΜΟΥ Ι. ΜΕΣΑΡΕ ΠΟΥ ΔΟΘΗΚΕ ΣΤΙΣ 17.05.1998 ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΗΣ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ
ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ “ΙΔΙΑΙΤΕΡΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ”



(ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ)

Η αντιμετώπιση ενός σύνθετου ζητήματος σαν αυτό, είναι αρκετά δύσκολο εγχείρημα, όχι μόνο ως ζήτημα αυτό καθ’ εαυτό, αλλά κυρίως γιατί σε λίγο χρόνο πρέπει να ειπωθούν πολλά και μάλιστα μπροστά σ’ ένα κοινό που δεν το αποτελούν μόνο “επαΐοντες” και “ειδικοί”.

Υπάρχει ακόμη και μια πρόσθετη δυσκολία, η οποία συνίσταται στο ότι ο ομιλών είχε εμπλακεί άμεσα πριν από μερικά χρόνια, σε μια κρίσιμη φάση του πολεοδομικού σχεδιασμού της περιοχής των Ιωαννίνων και συγκεκριμένα ως υπεύθυνος της ομάδας μελέτης του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου, στα πλαίσια της ΕΠΑ (Επιχείρηση Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης). Η δυσκολία αυτή - που οφείλεται στη αναπόφευκτη συναισθηματική φόρτιση - αφορά στην προσπάθεια αντικειμενικής αξιολόγησης του τι έγινε από τότε, ή μάλλον του τι δεν έγινε και γιατί.

Η ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΓΠΣ ΤΟΥ "ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ" - ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ
Η εκπόνηση της Μελέτης αρχίζει το φθινόπωρο του 1983, εκπονείται σε τρεις φάσεις και εγκρίνεται μετά από τρία χρόνια.

Αρχές 1987 δημοσιεύεται στην εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 58 Δ’ - 9/2/1987).

Ο τίτλος της μελέτης οριστικοποιείται ως ΓΠΣ του “Πολεοδομικού Συγκροτήματος Ιωαννίνων” - και όχι απλά “Ιωαννίνων” - υποδηλώνοντας την έκταση και το χαρακτήρα του συγκεκριμένου οικιστικού συνόλου.

Η πρόταση για τη ΖΟΕ, εγκρίνεται με σημαντική καθυστέρηση (ΦΕΚ 297 Δ’ - 17/5/1989) και επιφέρονται σοβαρές αλλαγές στην πρόταση των μελετητών.

Οι βασικές επιλογές της μελέτης του ΓΠΣ, καθώς και τα βασικά χαρακτηριστικά της, μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

* Ο χρονικός ορίζοντας της πενταετίας, που προβλέπονταν από το Ν. 1337/83, (για τον υπολογισμό των αναγκών σύμφωνα με την αντίστοιχη αύξηση του πληθυσμού), θεωρήθηκε ως ανεπαρκής για την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων προβλημάτων, γιατί περιόριζε σοβαρά την όποια προσπάθεια οργάνωσης των ανεξέλεγκτων καταστάσεων που είχαν δημιουργηθεί και είχαν πάρει τεράστιες διαστάσεις από την πολιτική του laisser faire, που είχε ακολουθηθεί μέχρι τότε.

* Αντί της πενταετίας υιοθετήθηκε ένα σύστημα ικανό να παραλάβει, να τακτοποιήσει και να “συρράψει”, κατά το δυνατόν, την εν πολλοίς άναρχη δόμηση και τις αλληλοσυγκρουόμενες χρήσεις.
Με διαδοχικές και αμφίδρομες προσεγγίσεις, το σύστημα αυτό μορφοποιήθηκε γύρω από το βασικό κυκλοφοριακό δίκτυο σύνδεσης και οργάνωσης των διάφορων δραστηριοτήτων, λαβαίνοντας παράλληλα υπόψη και τη μορφολογία του εδάφους.

* Οι ανάγκες περιαστικού ελέγχου αποδείχθηκαν σημαντικά εκτεταμένες που δεν μπορούσαν να υπολείπονται ως έκταση από το Διάταγμα “Μάνου”. Για το λόγο αυτό, εκτός από την άμεσα περιαστική ΖΟΕ (περιοχή Α), προτάθηκε και μία ευρύτερη ΖΟΕ (περιοχή Β).
Ο χαρακτήρας τους ήταν βασικά “αμυντικός’, γιατί δεν μπορούσαν προφανώς να υποκαταστήσουν τον Χωροταξικό σχεδιασμό που έλλειπε, όπως επίσης έλλειπε και το όποιο πρόγραμμα οικονομικής ανάπτυξης.
Οι Ζώνες Οικιστικού Ελέγχου δεν μπορούσαν να λειτουργήσουν, ούτως ή άλλως, για μεγάλο χρονικό διάστημα, επί ποινή ουσιαστικής ανατροπής - όπερ και αν πολλοίς εγένετο - αν δεν προωθούνταν άμεσα οι μελέτες εφαρμογής των προτεινομένων λειτουργιών μέσα σ’ αυτές, καθώς και οι σχετικές μελέτες με αναπτυξιακό περιεχόμενο, ιδιαίτερα για το νότιο Λεκανοπέδιο.

* Οι περιοχές που εντάχθηκαν στο νέο Σχέδιο, συγκροτήθηκαν σε 26 Πολεοδομικές Ενότητες Γειτονίας, εκ των οποίων οι 20 οργανώθηκαν σε 6 Συνοικίες.

* Η έκταση του νέου Σχεδίου έφθασε στα 11.252,50 στρ. εκ των οποίων:

-Τα ήδη εγκεκριμένα σχέδια και οι οικισμοί προ του ’23 ήταν 4.796,80 στρ. και αποτελούσαν το 42,63% του συνόλου.

-Οι επεκτάσεις έφθασαν στα 6.455,70 στρ. (εκ των οποίων 495 στρ. από το στρατόπεδο), ήτοι στο 57,37% του συνόλου.

* Η έκταση του συνόλου των προτεινόμενων χρήσεων από το ΓΠΣ και από τη “μικρή ΖΟΕ”, ανήλθε σε περίπου 13.135 στρ.
Το περίγραμμα του νέου Σχεδίου μπορεί να παραλάβει περίπου 120.000 κατοίκους.

* Η κοινωνική υποδομή, υπολογίσθηκε με βάση τα παραπάνω πληθυσμιακά μεγέθη και χωροθετήθηκε με βάση την νέα πολεοδομική διάρθρωση.

* Η μεταφορική υποδομή που προτάθηκε είχε τα εξής βασικά χαρακτηριστικά:

-Η “παράκαμψη” της πόλης (μεταξύ Ιωαννίνων και Σταυρακίου) που προβλέπονταν από τη μελέτη Δοξιάδη αντικαταστάθηκε από το σύστημα των “δακτυλίων”, που είναι αστικό κυκλοφοριακό σύστημα.

-Οι “δακτύλιοι” (“μεγάλος” και “μικρός”), σχεδιάστηκαν για να εξυπηρετούν τη σύνδεση βασικών λειτουργιών, όπως αεροδρόμιο με νέο Νοσοκομείο και Πανεπιστήμιο.

-Προβλέφθηκε - με τη συνδρομή του Στάθη Παπαβρανούση - η διέλευση σιδηροδρόμου, ως απόλυτα αναγκαία για την ανάπτυξη της Ηπείρου. Ο χώρος για το σταθμό και το αναγκαίο σιδηροδρομικό πάρκο, τοποθετήθηκε νότια της Πεδινής.

* Σχετικά με το Περιβάλλον και ιδιαίτερα με τη λίμνη, προτάθηκαν μεταξύ των άλλων και τα εξής:

-Βιολογικός καθαρισμός και απαγόρευση αποχέτευσης στη λίμνη.

-Σπάσιμο του αναχώματος / φράγματος μεταξύ Περάματος και Αμφιθέας (Στρούνι), ώστε να ξαναμπούν τα νερά και να αποκατασταθεί η λιμναία περιοχή. Κατηγορηματική απόρριψη της ιδέας για δημιουργία στη θέση αυτή Ζώνης Ενεργού Πολεοδομίας (ΖΕΠ), που προβλέπονταν από τη μελέτη Δοξιάδη.

-Προστασία της λίμνης σε ζώνη 300 μ. από τη γραμμή αιγιαλού και 100 μ. στις αστικές περιοχές και απαγόρευση κυνηγιού 500 μ. γύρω από τη λίμνη.

-Περιβαλλοντική εξυγίανση - αναβάθμιση της ζώνης από Λιμνοπούλα μέχρι Ντραμπάτοβα, που δέχεται και τις μεγαλύτερες αστικές πιέσεις.

-Η χρήση της παραλίμνιας περιοχής να αποκτήσει χαρακτήρα αναψυχής και τουρισμού.

-Προστασία των παραλίμνιων οικοσυστημάτων, με απαγόρευση μπαζωμάτων και οικοπεδοποίησης, καθώς και μέτρα για τον ευτροφισμό. Σπάσιμο των περισσοτέρων κρηπιδωμάτων, που οριοθετούν τις όχθες και επιδίωξη αποκατάστασης ομαλής και φυσικής σχέσης στερεάς και νερού. Απαγόρευση του καψίματος των καλαμιών. Σωστή ανάπτυξη της ιχθυοτροφίας. Επιδίωξη φύτευσης ολόκληρης της όχθης (καταλληλότερο φυτό ο πλάτανος). Ιδιαίτερη μέριμνα στις περιοχές Περάματος - Αμφιθέας - Νησιού - Ανατολής - Κατσικά - Καστρίτσας.

-Απομάκρυνση των χοιροτροφείων και έλεγχος με ειδική μελέτη τις διάθεσης των αποβλήτων των γεωργικών καλλιεργειών, καθώς και των φερτών υλών (πιθανή κατασκευή τάφρου, κλπ.)

-Μακροπρόθεσμος, τέλος, και συνολικός σχεδιασμός της χρήσης του υδατίνου συστήματος με αναθεώρηση όλων των επεμβάσεων που έχουν γίνει κατά καιρούς (κυρίως τις έγγειες βελτιώσεις) και εκ νέου επαναβεβαίωση της σκοπιμότητας αυτών των έργων, όπως π.χ. η αποστράγγιση της Λαψίστας.

-Αντίστοιχες επισημάνσεις γίνονται για τα χερσαία οικοσυστήματα και προτείνονται ανάλογα μέτρα προστασίας, αναβάθμισης, αναδάσωσης, κλπ.

-Για το Πάρκο Πυρσινέλλα, προτάθηκε η ταπείνωση της σημερινής αρτηρίας εισόδου στην πόλη σε ικανό μήκος, ώστε να επανενοποιηθούν τα δύο τμήματα.

* Σχετικά με το παραδοσιακό τμήμα της πόλης - ή μάλλον για το ότι είχε απομείνει - οριοθετήθηκε ζώνη αρχιτεκτονικών συνόλων ιστορικής και παραδοσιακής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς (παραδοσιακό κέντρο της πόλης, το Κάστρο και ο οικισμός του Νησιού), σύμφωνα με τις αρχές των “Χαρτών” της Βενετίας (1964) και ιδίως του Άμστερνταμ (1975). Για τις περιοχές αυτές έπρεπε να εκπονηθούν στη συνέχεια ειδικές μελέτες.

* Η πρόταση για τυχόν αναγκαία αναδιάρθρωση των διοικητικών ορίων, ήταν μια συμβατική υποχρέωση για όλες τις μελέτες της ΕΠΑ. Η πρόταση της μελέτης μας ήταν η κατ΄ αρχήν διοικητική ενοποίηση του Δήμου Ιωαννιτών, με τις Κοινότητες Ανατολής και Κατσικά. Επίσης, προτάθηκε να ενσωματωθούν στην ενιαία αυτή διοικητική ενότητα όσα τμήματα των όμορων κοινοτήτων αποτελούσαν αναπόσπαστο συστατικό στοιχείο της “πραγματικής πόλης”. Η εσωτερική διάρθρωση του ενιαίου δήμου θα μπορούσε να γίνει με “διαμερίσματα”. Οι όποιες εναλλακτικές λύσεις θα έπρεπε να λάβουν υπόψη και τις προτάσεις του προγράμματος των “ανοιχτών πόλεων”.

Το αιτούμενο προς διερεύνηση, μετά από τόσα χρόνια, συνίσταται στο κατά πόσο οι όποιες σωστές επιλογές - και μάλιστα οι κρισιμότερες - του τότε σχεδιασμού, δεν ακυρώθηκαν εκ των πραγμάτων από μη αναστρέψιμες καταστάσεις, που δημιουργήθηκαν στο μεταξύ.

Πάντως, η οποιαδήποτε αποτίμηση για το τι έγινε, τι δεν έγινε και γιατί δεν έγινε, είναι ζήτημα των “τοπικών κοινωνιών” - και των εκπροσώπων τους - με την προϋπόθεση ότι θα έχουν μια συνολική γνώσηκαι αντίληψη των προβλημάτων, γιατί αυτές τελικά χρησιμοποιούν και βιώνουν το συγκεκριμένο χώρο. Είναι μια δημοκρατική συνθήκη εκ των ουκ άνευ - χωρίς όμως και “διάχυση” των ευθυνών - τόσο για τη λήψη των αποφάσεων, όσο και κυρίως για την εφαρμογή τους.
Δεν έχω όμως αυταπάτες, πως κάτι τέτοιο μπορεί να υπερβεί κατά πολύ την εκάστοτε κυριαρχούσα αντίληψη περί “Δημοσίου Συμφέροντος”.

Έχει αρχίσει να μου δημιουργείται η αίσθηση πως οι μέχρι τώρα γνωστές - ή, οι θεωρούμενες ως γνωστές - πολιτικές διαφορές δεν μου είναι πια τόσο ευδιάκριτες για πάρα πολλά ζητήματα και κυρίως για τα “πολύ καθημερινά”.
Ο Δημόσιος Χώρος - και κατ΄ επέκταση το Δημόσιο Συμφέρον - τείνει να είναι κάτι το αδιάφορο, το ξένο, αν όχι εχθρικό, και η συμπεριφορά αυτή δεν έχει “ιδιαίτερο πολιτικό χρώμα”.

Κάποτε, ο χώρος έξω από το σπίτι θεωρούνταν ένα είδος ομφάλιου λώρου του “ιδιωτικού” με το χωριό, με την πόλη, με το περιβάλλον, με τη φύση γενικότερα. Απόδειξη. η περιποίηση της οποίας ετύγχανε, όχι ως “υποχρέωση”, αλλά ως κοινωνική ανάγκη. Ενώ τώρα;

Κάπως δύσκολα τα πράγματα για τον πολεοδομικό σχεδιασμό.
Ίδωμεν.


1. Η εκπόνηση της μελέτης του ΓΠΣ Ιωαννίνων, ανατέθηκε από το ΥΧΟΠ στους αρχιτέκτονες Μ. Αρβανιτίδου, Ζ. Ζώη, Φρ. Κυργιάννη, Ι. Μεσαρέ (που ορίζεται ως υπεύθυνος και συντονιστής μελέτης), Ε. Παγκρατίου, Γ. Παρλαπά (που ορίζεται ως αναπληρωτής υπεύθυνοςτης μελέτης), και Κ. Σκούρα.
Η ομάδα μελέτης πλαισιώνεται και από μελετητές άλλων ειδικοτήτων, μεταξύ των οποίων είναι ο συν. Πολιτικός Μηχανικός Ευριπίδης Βάσος (υδραυλική μελέτη).