Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
21η Φεβρουαρίου 1913
 

«…ανδρών αγαθών έργω γενομένων
έργω και δηλούσθαι τας τιμάς...»

(Θουκυδίδης)

Από την ομιλία του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Καθ. Χρήστου Μασσαλά, για την Απελευθέρωση των Ιωαννίνων την 20/02/2003.



Ζoύμε σε εποχή που τη χαρακτηρίζουν οι έντονες αλλαγές, η πολυπλοκότητα και η αβεβαιότητα. Έκπληκτος ο άνθρωπος βιώνει ταυτόχρονα τον ενθουσιασμό για το καινούριο, αλλά και τη στέρηση του παλιού, την ευκολία που του προσφέρει το νέο, αλλά και την ηρεμία που του πήρε φεύγοντας το παλιό, τη χαρά του ανεπάντεχου, αλλά και την αγωνία της συνεχούς επαναπροσαρμογής του στα νέα δεδομένα. Ταυτόχρονα με τις αλλαγές βιώνει με ανησυχία και τις νέες «αξίες» που αδοκίμαστες, ανεξέλεγκτες και παντοδύναμες προβάλλουν κυρίαρχες, την ίδια στιγμή που οι ρίζες της αφετηρίας του  κλονίζονται… ζει δηλαδή το όνειρο με τον εφιάλτη.

Το σύγχρονο περιβάλλον ευνοεί τον ατομικισμό των ανθρώπων και τη βιασύνη που διώχνει τη σκέψη, το συλλογισμό και τους ήπιους ρυθμούς. Τα προβλήματα αποκτούν τεχνοκρατική διάσταση με αποτέλεσμα να αφαιρούνται αρμοδιότητες από τον πολίτη (την πηγή νομιμότητας) και να ανατίθενται αποκλειστικά στους ειδικούς …

Πρέπει να επισημανθεί ότι κάθε πρόοδος εμπεριέχει εγγενώς και την οπισθοδρόμηση. Κάθε ανάπτυξη οδηγεί στο καινούριο που διαρκώς είναι και το επιθυμητό, αλλά μέσα από ρήξεις που μπορούν να οδηγήσουν σε υπανάπτυξη, που είναι και το ανεπιθύμητο.

Για την εποχή μας το αρνητικό τίμημα είναι εμφανώς ορατό και πολυδιάστατο. Τα άτομα, που άλλοτε κλείνονταν περισσότερο μέσα στη θρησκευτική κοινότητα ή μέσα στην εθνότητα και σε κάθε περίπτωση σε κάποια κοινότητα, και τόνιζαν την ύπαρξή τους από και για την κοινότητα, τώρα τείνουν να κλειστούν στον εαυτό τους και να υποταχθούν στις ανανεούμενες και αθεράπευτες ανάγκες τους. Η ανύψωση του βιοτικού επιπέδου συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και ο ¶λλος, μετά την απώλεια της αλληλεγγύης που χαρακτήριζε την κοινότητα, από συνοδοιπόρος και σύμμαχος μεταβλήθηκε σε ανταγωνιστή και πολέμιο. Το άτομο εξατομικεύεται και το συλλογικό πνεύμα ολοένα και περισσότερο υποτάσσεται στους έντονους ρυθμούς της τεχνοκρατικής εποχής. Τα κυρίαρχα ερωτήματα που αναδύονται είναι:

Πού πάμε;

&n bsp;        Πώς πάμε;

Είναι επιτακτική ανάγκη να μεταρρυθμίσουμε τη σκέψη μας και με βάση τις ανθρωπιστικές αξίες να επανακαθορίσουμε τις προτεραιότητές μας. Το σημαντικότερο, ίσως, είναι να αναζητήσουμε τη συλλογική συνείδηση, που καθημερινά αγνοούμε, να συναρμολογήσουμε τη διάτρητη κοινωνική μας συνοχή, να ξανα-ανακαλύψουμε τη σημασία του διπλανού μας και να ορίσουμε τα όρια της ελευθερίας μας στο σημείο που αρχίζουν τα όρια της ελευθερίας του άλλου.

Οι εορταστικές εκδηλώσεις, όπως είναι η σημερινή, φωτίζουν αλλά και ενισχύουν τον παραπάνω στόχο. Το κοινό στοιχείο που μας ενώνει: είναι το τιμώμενο γεγονός της απελευθέρωσής μας , που ανήκει στον καθένα χωριστά, αλλά και σε όλους ταυτόχρονα μαζί. Όλες αυτές οι εκδηλώσεις, έστω και με την τυποποίηση που δημιουργεί η επανάληψη τους, τελικά αναδεικνύουν αυτή τη συλλογική συνείδηση που επιβάλλει σε όλους μας να σταματήσουμε για λίγο την ατομική μας πορεία και συλλογικά πλέον, να ξαναθυμηθούμε και κυρίως να ξανασκεφτούμε.

Λαοί που δεν θυμούνται αυτοκαταδικάζονται… κι αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την εποχή των σαρωτικών αλλαγών αλλά και των ρήξεων όπως είναι η εποχή μας. Αντίθετα, εκείνοι που διατηρούν ζωντανή τη μνήμη τους κρατούν σφικτά στο χέρι τους τον σωτήριο μίτο της Αριάδνης, που θα τους οδηγεί με ασφάλεια μέσα σ΄ αυτόν τον σύγχρονο λαβύρινθο της εποχής μας.

¶λλωστε, όλα τα ιστορικά γεγονότα συνδέονται μεταξύ τους με μια πολύπλευρη, και συχνά δυσερμήνευτη, σχέση. Έτσι, η μια εποχή συνδέεται με ό,τι προηγήθηκε, αλλά επίσης και με ό,τι θα ακολουθήσει. Το εκάστοτε κορυφαίο παρόν, είναι το επόμενο των όσων προηγήθηκαν και ταυτόχρονα το ηγούμενο των όσων πρόκειται να ακολουθήσουν. Με την έννοια αυτή εμπεριέχει, στον εσώτερο πυρήνα του, κρυσταλλωμένο το παρελθόν, ενώ ταυτόχρονα κυοφορεί το μέλλον. Επιγραμματικά θα λέγαμε πως από την αναβίωση του παρελθόντος μπορούμε ασφαλέστερα να οδηγηθούμε στην επιβίωσή μας στο, έτσι κι αλλιώς, αβέβαιο μέλλον μας. Αυτή άλλωστε είναι και η μεγάλη συνεισφορά της Ιστορίας. Τα προβλήματα του χτες μπορεί να είναι και προβλήματα του αύριο. Η Ιστορία συνεπώς δεν είναι μόνο κριτής γεγονότων, μπορεί να γίνει και οδηγός των μελλούμενων. Η άγνοια της ιστορίας μπορεί να αναδειχθεί σε λάθος μεγαλύτερο και από το έγκλημα.

Οι τιμητικές εκδηλώσεις προσφέρονται για την ενίσχυση και διάσωση της ιστορικής μνήμης, τη σύσφιξη της κοινωνικής συνοχής, την προώθηση της απαραίτητης αίσθησης ότι είμαστε μέλη μιας κοινότητας, που έχει αρχή και έχει και συνέχεια. Ο ποιητής Γ. Σεφέρης θα τονίσει κατά την απονομή του Βραβείου Νόμπελ το 1963: «Είναι μικρός ο τόπος μας, αλλά η παράδοσή του είναι τεράστια και το πράγμα που τη χαρακτηρίζει είναι ότι μας παραδόθηκε χωρίς διακοπή».

Στη συνέχεια, θα προσπαθήσω, με συντομία, να συνδυάσω το μέγα ιστορικό γεγονός που τιμούμε σήμερα, με ό,τι προηγήθηκε και κυρίως με ό,τι το κατέστησε δυνατό.

Τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα δεν αναδύονται από το πουθενά. Προηγείται μεγάλη περίοδος κυοφορίας που έχει τους δικούς της πρωταγωνιστές… ΣΆ αυτούς, τους συχνά αφανείς, πρωταγωνιστές που προετοιμάζουν την έλευση του ιστορικού γεγονότος θα αναφερθώ σήμερα. Και επιλέγω  τους ταγούς της ορθοδοξίας, τους λόγιους της Ηπείρου που προηγήθηκαν της απελευθέρωσης και βεβαίως τους Ηπειρώτες ευεργέτες . Ως πεδίο αναφοράς θεωρώ ολόκληρο τον ηπειρωτικό χώρο, όπως άλλωστε αδιαίρετα λειτουργούσε κατά τη μακραίωνη νύχτα της σκλαβιάς του.

Ο ελληνισμός της Ηπείρου έζησε υπόδουλος σχεδόν πεντακόσια χρόνια και διατήρησε τη συνοχή του. Μεγάλη η διάρκεια, ποικιλώνυμοι οι δυνάστες, (Αλβανοί Σέρβοι Φράγκοι και Τούρκοι...), ανυπέρβλητες εναντιώσεις…: πώς να κρατηθείς αυτός που ήσουν… και πώς να γίνεις αυτός που ήθελες.

Και όμως. Και κρατήθηκαν αυτοί που ήταν. Και έγιναν αυτοί που ήθελαν. Ήταν το φυσικό αποτέλεσμα μιας γιγαντιαίας συλλογικής συνείδησης που μέσα στη μακραίωνη νύχτα της σκλαβιάς διατηρούσε άσβεστους τους δυο πυρσούς που καθόριζαν την αυτογνωσία τους και άρα την ταυτότητά τους: την ορθοδοξία και την ιστορική μνήμη. Ακριβώς για να θυμούνται τι είχαν και να καθορίζουν οι ίδιοι τι τους έπρεπε. Για το ξημέρωμα της Λευτεριάς αυτά ήταν τα προαπαιτούμενα. Αλλά δεν αρκούσαν. Έπρεπε να προστεθεί και ένας τρίτος παράγοντας εξίσου καθοριστικός: η άνθηση της οικονομίας .

Η λύση που δόθηκε είναι γνωστή και εντυπωσιακή. Ο ελληνισμός της Ηπείρου διαχωρίστηκε σΆ εκείνον που έμεινε στα κακοτράχαλα βουνά της και σΆ εκείνον που αναζήτησε μια καλύτερη τύχη στην ξενιτιά…και έγινε ο ελληνισμός της υπόδουλης Ηπείρου και ο ελληνισμός της διασποράς. Διαφορετικές οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες,… μία όμως η ψυχή και μία η επιδίωξη: η αναζωπύρωση της επί αιώνες χειμαζόμενης εθνικής συνείδησης . 

Μοσχόπολη, Γιάννενα, Ζαγόρι κ.ά. αλλά και Λιβόρνο, Βενετία, Τεργέστη, Βιέννη, Οδησσός και Παραδουνάβιες Χώρες γίνονται οι τόποι όπου αρχίζει μια ζωηρή οικονομική κίνηση. Η κτηνοτροφία, η υφαντουργία, η ταπητουργία κ.λ.π στον ηπειρωτικό χώρο. Το εμπόριο στον ελληνισμό της διασποράς. Δυο τομείς που λειτουργούν αυτοτελώς αλλά και συμπληρωματικά. Οι εμπορικές συναλλαγές από και προς την Ήπειρο δίνουν το στίγμα μιας εποχής ευημερίας και δυναμισμού του ανθρώπινου δυναμικού της. Ο Ηπειρώτης κράτησε πάντα μια ιερή αρχή: ήταν περήφανος γιΆ αυτό που ήταν εκείνος και έδειχνε απεριόριστο σεβασμό γιΆ αυτό που ήταν ο ¶λλος . Με βάση αυτή την αρχή συνεργάστηκε με τις τοπικές κοινωνίες που φιλοξενήθηκε, εντάχθηκε, αγαπήθηκε, μεγαλούργησε, αναδείχτηκε και δεν ξέχασε...

Οι Ηπειρώτες της διασποράς συνέβαλαν αποφασιστικά στο μετασχηματισμό της παραγωγικής βάσης στην Ήπειρο. Ο μετασχηματισμός αυτός, όπως ήταν επόμενο, έδωσε νέα εντυπωσιακή ώθηση στην ανάπτυξη. Ταυτόχρονα όμως ανέδειξε μια νέα κοινωνική τάξη, την αστική μέσα από την οποία η αναγκαιότητα της παιδείας καθίσταται πλέον επιτακτικότερη. Και φυσικά και η αφύπνιση της εθνικής συνείδησης. Ενδεικτικά αναφέρουμε μόνο πως κατά την τελευταία δεκαετία του 18ου αι. και ιδιαίτερα στις αρχές του 19ου τα Γιάννενα αποτελούσαν το σημαντικότερο οικονομικό κέντρο του βορειοδυτικού ελλαδικού χώρου και ένα από τα πιο αξιόλογα της ευρύτερης περιοχής των Βαλκανίων.

Αλλά η ποσοτική άνθηση οδηγεί πάντοτε και σε μια ποιοτική άνθηση. Το αξίωμα αυτό ισχύει μάλιστα πολύ περισσότερο για μια κοινότητα που συντηρεί την κοινωνική της συνοχή για πεντακόσια ολόκληρα χρόνια, που διατηρεί την ιστορική της μνήμη, την πίστη της, δηλαδή τις ρίζες της και ταυτόχρονα όλες τις αξίες που συνδέονται με τον κώδικα της φιλαλληλίας.

Και πράγματι η ποιοτική αυτή άνθηση συντελέστηκε με τρόπο πρωτόγνωρο και εντυπωσιακό για την εποχή και μάλιστα με ταχύτατους ρυθμούς, τόσο σε έκταση όσο και σε βαθμό ποιότητας. Οι Ηπειρώτες της διασποράς θέτουν στη διάθεση, αρχικά του ηπειρωτικού ελληνισμού και αργότερα ολόκληρου του ελληνισμού, την οικονομική βάση για την ίδρυση εκκλησιών και σχολείων (βασικής αλλά και ανώτατης εκπαίδευσης). Ταυτόχρονα, ιδρύουν τυπογραφεία και χρηματοδοτούν την εκτύπωση βιβλίων της αρχαιοελληνικής γραμματείας, νεότερων συγγραφέων, μεταφράσεων, εφημερίδων, διδακτικών εγχειριδίων κ.ά. ΜΆ άλλα λόγια συγκροτούν το «διαδίκτυο » της εποχής, δηλαδή ένα κοινωνικό ιστό που θα συνδέσει οριζόντια τον ελληνισμό του Ηπειρωτικού χώρου και θα αναδείξει εναργέστερα τη συλλογική του συνείδηση.

Ο κατάλογος των πρωταγωνιστών αυτής της εκπληκτικής πνευματικής άνθησης είναι εντυπωσιακά μακρύς και η λεπτομερής αναφορά σΆ αυτόν θα επιβάρυνε το χρόνο μου. Ενδεικτικά όμως θα σταθώ σε λίγα ονόματα.

Είναι πράγματι εκπληκτικό το ότι στο θαύμα αυτό της πνευματικής άνθησης συμβάλλουν ισοδύναμα άνθρωποι του πνεύματος και άνθρωποι της πράξης, όπως οι εμπορευόμενοι. Λειτουργούν συμπληρωματικά και απροσυνεννόητα.

Ο Κοσμάς ο Αιτωλός ανανεώνει τη θρησκευτική πίστη και προσανατολίζει τον αγροτικό πληθυσμό προς τα γράμματα. Με χρήματα των Ηπειρωτών της διασποράς χτίζονται σχολεία, τυπώνονται βιβλία, αμείβονται φωτισμένοι δάσκαλοι. Ενδεικτικά σημειώνεται η «Νέα Ακαδημία» στη Μοσχόπολη της Β. Ηπείρου. Στο τυπογραφείο της ίδιας πόλης τυπώνονται βιβλία μεταξύ των οποίων και η «Εισαγωγή Γραμματικής» του Θ. Καβαλιώτη. Στη Βενετία, με τη φροντίδα του Γιαννιώτη εμπόρου Ν. Γλυκύ, ιδρύεται το πρώτο ελληνικής ιδιοκτησίας τυπογραφείο το 1670 το οποίο λειτουργεί για δυο σχεδόν αιώνες και χαρίζει στο υπόδουλο γένος 1.200 περίπου βιβλία. Στο πρώτο μισό του 17ου αι. οι Ηπειρώτες στρέφονται προς τις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, όπου δημιουργούν  εμπορικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις, ιδρύουν σχολεία από τα οποία πολλά παιδιά που σπουδάζουν εκεί στη συνέχεια εξελίσσονται σε φωτισμένους δασκάλους. Σημειώνουμε ενδεικτικά τα ονόματα του Λ. Φωτιάδη από τα Ιωάννινα, του Ν. Δούκα από τα ¶νω Σουδενά, του Γ. Γεννάδιου από τα Δολιανά κ.ά. Επίσης οι Ηπειρώτες μετανάστες των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών διέθεσαν τεράστια ποσά για την ίδρυση και λειτουργία στην Ήπειρο, άλλά και στο νεοσυσταθέν ελληνικό κράτος, νοσοκομείων, γηροκομείων, ορφανοτροφείων σχολείων κ.ά. Αξιοσημείωτο είναι πως από τους 42 μεγάλους ευεργέτες οι περισσότεροι είναι από την Ήπειρο κι ανάμεσά τους βέβαια οι αδελφοί Ζωσιμά, οι αδελφοί Ριζάρη, ο Ι. Δομπόλης, οι αδελφοί Χατζηκώστα, ο Ζώης Καπλάνης , οι Ε. και Κ. Ζάππας, ο Γ. Αβέρωφ, ο Α. Αρσάκης…

Ο κατάλογος  των Ηπειρωτών λογίων, κληρικών και λαϊκών, που με τη διδασκαλία τους και το συγγραφικό τους έργο άνοιξαν το δρόμο προς την εθνική και πνευματική αναγέννηση του υπόδουλου ελληνισμού είναι μεγάλος. Ενδεικτικά αναφέρουμε μόνο τα ονόματα του πολυγραφότατου Ν. Δούκα, στον οποίο οφείλουμε και εκδόσεις των αρχαίων συγγραφέων, του Α. Ψαλίδα, του κορυφαίου εκφραστή του νεοελληνικού διαφωτισμού, του Ι. Βηλαρά, του Ευγένιου Βούλγαρη, του Μεθόδιου Ανθρακίτη, του Μπαλάνου Βασιλόπουλου...

Μακάριοι οι λαοί που έχουν ιστορία.

Είναι προφανές ότι το θαύμα  της οικονομικής και πνευματικής άνθησης στην Ήπειρο και μάλιστα στην πιο μακραίωνα νύχτα της σκλαβιάς της δεν  ήρθε απροσδόκητα : ο λαός αυτός «ο μικρός, ο μέγας» έγραψε τη δική του ιστορία γιατί διέθετε ήδη ιστορία. Κι εκεί, στο πνεύμα των παραδόσεών του που έρχονταν από πολύ μακριά, βεβαιωμένος ότι η λευτεριά και άρα και η συνέχεια της ιστορίας δεν χαρίζεται αλλά κερδίζεται, έγραψε τη δική του ιστορία. Και βέβαια για να το καταστήσει πράξη παραιτήθηκε από τη λατρεία του προσωπικού του συμφέροντος. Και με προφανές σύνθημα το ή όλοι σωζόμαστε ή όλοι χανόμαστε, αναζήτησε στις ρίζες της ύπαρξής του και μόνο, τις δυνάμεις εκείνες  και τον τρόπο που θα τον καθιστούσαν ικανό να ξαναγράψει ιστορία. Αυτή που τελικά κατέληξε στο γεγονός της  21ης Φεβρουαρίου 1913 .

Το γεγονός που ήρθαμε να τιμήσουμε  σήμερα.

Να το τιμήσουμε. Ναι. Αλλά πως;

Η τιμή των μεγάλων ιστορικών γεγονότων δεν είναι μόνο η διάρκεια… αλλά η έργω διάρκεια. Ένα σημαντικό έργο το τιμάς μόνο όταν αντιτάξεις σΆ αυτό μια ισόρροπη και ισάξια πράξη παρόντος.  Και προφανώς όχι με τρόπους που μπορεί να το καταστήσουν ουδέτερο απολίθωμα ενός αδιάφορου παρελθόντος. Αν έτσι έχουν τα πράγματα τότε επιτακτική αναδύεται η έργω δική μας ευθύνη, να υπερβούμε την παγανιστική καθημερινότητα και να αναλάβουμε την ευθύνη να αντιτάξουμε το δικό μας σημαντικό έργο. Ήδη, πριν δυόμισι χιλιάδες χρόνια έχει αποφανθεί ο Θουκυδίδης με τρόπο αξιωματικό και τελεσίδικο: «…ανδρών αγαθών έργω γενομένων έργω και δηλούσθαι τας τιμάς...»

Αλλά ίσως αναρωτηθούμε: προς ποια κατεύθυνση να αναζητήσουμε το εξίσου ισοδύναμο έργο; Ήδη είμαστε ελεύθεροι και εχθρός που να μας απειλεί δεν διακρίνεται.

Και όμως.

Σημειώσαμε πριν λίγο  πως η λευτεριά δεν χαρίζεται, αλλά κερδίζεται. Πράγματι η λευτεριά κερδίζεται αλλά όχι μια φορά και για πάντα. Αλλά διαρκώς και από κάθε γενιά. Και από κάθε άτομο. Η ζωή των εθνών άλλωστε είναι μια διαρκής σωτηρία. Όπως και των ατόμων. Γιατί και οι απειλές είναι συνεχείς. Αλλάζουν προσωπεία, αλλά παραμένουν. Και το χειρότερο: μπορεί να γίνονται και οικείες και γι αυτό πιο επικίνδυνες. Κι ενδεχομένως η ήττα της εποχής μας να είναι ακριβώς αυτή: εξοικειωθήκαμε με την απειλή . Ακόμη χειρότερα: την εσωτερικεύουμε ο καθένας χωριστά. Γιατί ο εχθρός δεν είναι πλέον  προ των πυλών, αλλά είναι μέσα μας. Είναι η απληστία μας, είναι η νοοτροπία του «εγώ να περνάω καλά» που οδηγεί στην εγκατάλειψη του ¶λλου, είναι ο ανεξέλεγκτος ενδοτισμός μας σε ξένα πρότυπα. Είναι η απώλεια του ότι ανήκουμε σε μια κοινότητα. Και το χειρότερο… είναι η εξοικείωσή μας μΆ όλα αυτά.

Συμπερασματικά: για να μείνει στη χώρα μας η Λευτεριά η πολυδιάστατη αυτά που απαιτούνται είναι: α)  συλλογική και ατομική διαρκής εγρήγορση, επαγρύπνηση και ευθύνη και β) διαρκής παιδεία . Η παιδεία είναι το μέσον που θα μας διασφαλίζει ένα διαρκώς υψηλότερο επίπεδο συνειδητότητας, προκειμένου σ΄ αυτόν τον πολύπλοκο και πολυσύνθετο κόσμο της παγκοσμιότητας που αναδύεται να ανιχνεύουμε με ασφάλεια τις νέες προκλήσεις και ευκαιρίες, αλλά και τις καινούριες απειλές.

Μόνο έτσι θα μας τιμά διαρκώς η Λευτεριά. Και μόνο έτσι θα την τιμούμε .



Εξοχότατε

Ο Ηπειρωτικός λαός διατήρησε πάντα με θρησκευτική ευλάβεια την παράδοσή του και τις διαχρονικές αξίες του πολιτισμού μας, αξίες που  υποδεικνύουν με συνέπεια την πορεία μας προς το μέλλον. Στις σκέψεις του ποιητή Ο. Ελύτη:… Δεν αρκεί να ονειροπολούμε…είναι λίγο. Δεν αρκεί να πολιτικολογούμε…είναι πολύ. Κατά βάθος ο υλικός κόσμος είναι απλώς ένας σωρός από υλικά. Θα εξαρτηθεί από το αν είμαστε καλοί ή κακοί  αρχιτέκτονες το τελικό αποτέλεσμα... η απάντηση είναι: οι Ηπειρώτες διακρίνονται από τα λίγα λόγια, την πολλή δουλειά, την ευθύνη, την αισθητική και τη μαστοριά και θα συμβάλουν, όπως και στο παρελθόν, έργω στην οικοδόμηση του πολιτισμού του μέλλοντος.

Ιωάννινα 20/02/2003

Καθ. Χρήστος Μασσαλάς

Πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Σημείωση υπεύθυνου ιστοσελίδας:

Ορισμένες λέξεις της ομιλίας του Κου Καθηγητή, ήταν γραμμένες στο πολυτονικό, αλλά ξαναγράφτηκαν στο μονοτονικό, για να διαβάζονται σε όλους τους Υπολογιστές.

Ζητάμε συγνώμη για αυτή μας την αναγκαία ενέργεια.