Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑ ΖΩΣΙΜΑΔΩΝ - ΖΩΣΙΜΑΙΑ ΣΧΟΛΗ
 

του Αθανασίου Δάλλα, αποφοίτου της Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων



1. Εισαγωγή

Από μικρό παιδί θαύμαζα τους Ζωσιμάδες, όχι γιατί είχα μελετήσει τη ζωή και την προσφορά τους, αλλά γιατί μεγάλωσα ακούγοντας τους δασκάλους και τους καθηγητές μου να αναφέρονται, συνέχεια, σ’ αυτούς με λόγια εγκωμιαστικά και γιατί η μαθητική μου πορεία συνδέθηκε άρρηκτα με το όνομά τους: Πρότυπα Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας, Ζωσιμαία Σχολή, Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη.
Στις επίσημες γιορτές και στα μνημόσυνα άκουγα και πάλι εγκωμιαστικούς λόγους αλλά η, εν πολλοίς, “ξύλινη” γλώσσα των ομιλητών ή η επιπολαιότητα της νεανικής ηλικίας δεν με είχαν βοηθήσει στο να εκτιμήσω σε βάθος ή να αξιολογήσω σωστά το μέγεθος της προσφοράς της Αδελφότητας των Ζωσιμάδων. Αναμφίβολα πίστευα ότι ήταν σπουδαίοι άνθρωποι – πολλώ μάλλον που επωφελήθηκα της προσφοράς τους –, ήξερα ότι είχαν επιτελέσει έργο σπουδαίο, αλλά μέχρι εκεί! Τίποτα περισσότερο!
Τα τελευταία χρόνια έγινα αποδέκτης του θορύβου που δημιουργήθηκε γύρω από την διαχείριση των κληροδοτημάτων (στην ουσία του Κληροδοτήματος Ζωσιμά, γιατί τα υπόλοιπα κληροδοτήματα αποδίδουν πολύ μικρότερα έσοδα) και εύλογα μου γεννήθηκαν διάφορα ερωτήματα. Μήπως οι ενιστάμενοι κατά της υφισταμένης μορφής διαχείρισης του Κληροδοτήματος είχαν δίκιο; ή μήπως είχαν άδικο και το θέμα ανακινήθηκε για άλλους λόγους ή με άλλα κίνητρα πέρα από αυτά που δηλώνονταν δημόσια; Δυστυχώς όμως, παρά τη μεγάλη δημοσιότητα του θέματος, δεν δημοσιοποιήθηκαν ουσιαστικά ή διαχειριστικά στοιχεία που θα μου επέτρεπαν να βγάλω τα δικά μου συμπεράσματα. Από την μία πλευρά συνθήματα πολιτικής στόχευσης και από την άλλη μεριά απόλυτος σιωπή.
Πέραν τούτων στις βασικές επιδιώξεις των μελών του Συλλόγου Αποφοίτων Ζωσιμαίας Σχολής (του οποίου υπήρξα ο βασικός συντελεστής ίδρυσης και πρώτος εκλεγμένος πρόεδρος) περιλαμβάνονται και οι δράσεις που περιγράφονται στο άρθρο  “Σκοποί” του Καταστατικού και ιδιαίτερα στις παραγράφους:
στ) η με, κάθε πρόσφορο τρόπο, ενίσχυση και εξύψωση του έργου της Ζωσιμαίας Σχολής, με απώτερο στόχο την αναβίωση της Προτύπου Ζωσιμαίας Σχολής.
ζ) η με κάθε νόμιμο τρόπο, συμβολή στην καλύτερη αξιοποίηση του κληροδοτήματος Ζωσιμάδων.
Οι παραπάνω αναφερθέντες προβληματισμοί και παρατηρήσεις με οδήγησαν στην απόφαση να “το ψάξω το πράγμα” μόνος μου. Με βοηθό την ωριμότητα σκέψης της “κάποιας” ηλικίας μου και την ειδική γνώση που μου προσέφερε η επαγγελματική μου εμπειρία, κατέληξα σε ορισμένα σημαντικά – κατά την άποψη μου – συμπεράσματα, γεγονός που μου επιτρέπει να διατυπώσω μια, αξιόπιστη, όπως πιστεύω, πρόταση: Η Ζωσιμαία Σχολή μπορεί να λειτουργήσει άμεσα σαν Πρότυπο Σχολείο, με τους κανόνες που όρισε ο Νικόλαος Ζωσιμάς στην Διαθήκη του, χωρίς να απαιτείται καμία έγκριση ή σύμφωνη γνώμη του Κράτους.
Θεωρώ ότι είναι αυτονόητο το ότι η εξαγωγή συμπερασμάτων και η διατύπωση σχετικών προτάσεων απηχούν αποκλειστικά και μόνο τις προσωπικές μου απόψεις και όχι τις απόψεις του Συλλόγου Αποφοίτων Ζωσιμαίας Σχολής.

2. Το Κληροδότημα των Ζωσιμάδων – Ζωσιμαία Σχολή

Είναι βέβαιο ότι η παράθεση αριθμών, τίτλων, γραμματίων κ.λ.π. κουράζει τον αναγνώστη με αποτέλεσμα να αποσπάται η προσοχή από την ουσία των γεγονότων. Γι’ αυτό το λόγο οι λεπτομέρειες που αφορούν στην Διαθήκη του Νικολάου Ζωσιμά, στην περιγραφή και στην εξέλιξη του Κληροδοτήματος κ.λ.π. παρατίθενται στην ιστοσελίδα.
Επίσης, για να αποφύγουμε κουραστικές επαναλήψεις θα χρησιμοποιήσουμε χάριν συντομίας, από τούδε και στο εξής, τους παρακάτω συντομευμένους όρους;

• Μερίδα Ζωσιμαίας: το μέρος του Κληροδοτήματος (γραμμάτια, μετοχές) που είχαν κατατεθεί υπέρ του “Γενικού Ελληνικού Σχολείου”.
• ‘Εσοδα Ζωσιμαίας: Τα έσοδα τα οποία προκύπτουν από την Μερίδα Ζωσιμαίας ή από μισθώματα ακινήτων που είχαν κατασκευαστεί από έσοδα της Μερίδας Ζωσιμαίας.
• Περιουσία Ζωσιμαίας: Οι μετοχές που είχαν κατατεθεί “υπέρ του Γενικού Ελληνικού Σχολείου” και τα ακίνητα που είχαν κατασκευαστεί από έσοδα της Μερίδας Ζωσιμάδων.

2.1 Αιώνια γραμμάτια

Πέρα από τα ποσά που διατέθηκαν εφ’ άπαξ για τις πέντε ενοριακές εκκλησίες των Ιωαννίνων, για τις ανάγκες του “εν Νίζνη Γραικικού Μαγιστράτου”, για την ανέγερση του κτιρίου της Ζωσιμαίας Σχολής και τις δαπάνες διαχείρισης, η τελική κατάσταση των “αιωνίων γραμματίων” που εμφανίζεται την 1η Ιουλίου 1853, δηλαδή μετά την οριστική εκκαθάριση των διαδικασιών διαχείρισης, έχει ως εξής:

Τράπεζα Αυτοκρατορικού Ορφανοτροφείου Μόσχας

• 120.000 ρούβλια (44,45%) υπέρ της Γενικής Ελληνικής Σχολής
• 30.000 ρούβλια (11,11%) υπέρ του κοινού Νοσοκομείου
• 90.000 ρούβλια (33,33%) υπέρ της προικοδοτήσεως απόρων κορασίδων
• 30.000 ρούβλια (11,11%) υπέρ φτωχών οικογενειών
Σύνολο κατατεθέντος ποσού: 290.000 ρούβλια

Μετοχές Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος (Ε.Τ.Ε)

• 202,50 μετοχές (34,09%) υπέρ της Γενικής Ελληνικής Σχολής
• 36,00 μετοχές (6,06%) υπέρ του κοινού Νοσοκομείου
• 69,50 μετοχές (17,05%) υπέρ της προικοδοτήσεως απόρων κορασίδων
• 111,00 μετοχές (18,69%) υπέρ φτωχών οικογενειών
• 125,00 μετοχές (21,04%) υπέρ του Γηροκομείου
• 50,00 μετοχές (8,42%) υπέρ εξαγοράς ποινής φυλακισμένων για χρέη
Σύνολο μετοχών: 594,00 τεμάχια


Σύμφωνα με τους όρους της Διαθήκης του Ν. Ζωσιμά τα αιώνια γραμμάτια και οι μετοχές της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος αγοράσθηκαν με σκοπό να εισπράττονται και να διατίθενται οι εξ’ αυτών προκύπτοντες τόκοι και μερίσματα υπέρ των σκοπών που περιγράφηκαν προηγούμενα.

2.2 Απώλεια των κεφαλαίων της Τράπεζας Αυτοκρατορικού Ορφανοτροφείου Μόσχας

Το καθεστώς που προέκυψε στη Ρωσία μετά το 1917, δέσμευσε όλα τα περιουσιακά στοιχεία της επικράτειας βάσει του δόγματος “δεν χρωστάμε σε κανέναν τίποτε και δεν μας χρωστάει κανένας τίποτε”. Έτσι χάθηκαν τα κεφάλαια που είχαν κατατεθεί στην Τράπεζα Αυτοκρατορικού Ορφανοτροφείου Μόσχας και έκτοτε σταμάτησαν να εισρέουν στα Γιάννινα οι αντίστοιχοι τόκοι.
Μετά από σχετικούς υπολογισμούς κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η αξία του Κληροδοτήματος, που χάθηκε ανήρχετο στο 56,82% περίπου του ποσού που διατέθηκε για την αγορά των μετοχών της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος (Ε.Τ.Ε. από τούδε και στο εξής) ή άλλως στο 36,23% της συνολικής αξίας του Κληροδοτήματος.
Αυτό το μέρος του Κληροδοτήματος θεωρείται ως “απωλεσθέν οριστικώς” και εάν είναι ακριβείς οι πληροφορίες μου δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα καμιά ενέργεια – έστω και διερευνητική - προς την κατεύθυνση της διεκδίκησης του συνόλου ή μέρους των καταθέσεων του Κληροδοτήματος. Για να μην ξεφύγω από το θέμα που με απασχόλησε δεν θα επεκταθώ περισσότερο, προς το παρόν τουλάχιστον.

2.3 Άρθρο E’ της Διαθήκης του Ν. Ζωσιμά – Ζωσιμαία Σχολή

Η Διαθήκη του Νικολάου Ζωσιμά συντάχθηκε την 18η Μαρτίου 1841 και από το Άρθρο E’ προκύπτουν τα εξής:

• Οι δαπάνες λειτουργίας της σχολής θα καλύπτονται αποκλειστικά από τα έσοδα του Κληροδοτήματος.
• Οι διοριζόμενοι καθηγητές θα πρέπει να διαθέτουν κύρος.
• Θα διδάσκεται στο σχολείο η ελληνική γλώσσα, η Ιερά Γραφή και Κατήχηση της Ορθοδόξου Πίστεώς μας σε όλους τους μαθητές καθώς και άλλες γλώσσες και όσες από τις Επιστήμες και τις Ελεύθερες τέχνες θεωρηθούν από τους Εφόρους πιο αναγκαίες και αρκούν τα εισοδήματα του Σχολείου.
• Οι υπότροφοι αυτοί μαθητές να κατάγονται από τα Ιωάννινα και τα γύρω χωριά, να είναι οι πιο πτωχοί, αλλά ευφυείς και ενάρετοι.
• Στο τέλος κάθε χρόνου θα διενεργούνται εξετάσεις για τον έλεγχο προόδου των μαθητών.
• Τα ποσά που κατατίθενται υπέρ του Γενικού Ελληνικού Σχολείου, διαχωρίζονται από τα ποσά που διατίθενται για τους άλλους σκοπούς του Κληροδοτήματος. Από το γεγονός αυτό προκύπτει ότι η διαχείριση της Μερίδας Ζωσιμαίας είναι αυτόνομη και δεν εμπλέκεται με την διαχείριση των υπολοίπων μερίδων (Γηροκομείο, Νοσοκομείο κ.λ.π.)
• Διασφαλίζεται η οικονομική αυτοτέλεια του σχολείου και η λειτουργία του δεν εξαρτάται από την βούληση της Κρατικής ή Διοικητικής Εξουσίας (Οθωμανικής την εποχή συντάξεως της Διαθήκης). Πέραν τούτου δεν περιγράφεται κάποια πρόβλεψη για αλλαγή του λειτουργικού καθεστώτος της Σχολής στην περίπτωση που θα απελευθερώνονταν τα Γιάννινα.
Εάν προσπαθήσουμε να διατυπώσουμε με απλά λόγια την βούληση των Ζωσιμάδων θα την περιγράφαμε κάπως έτσι: “Διαθέτουμε την περιουσία μας και διασφαλίζουμε την οικονομική αυτοτέλεια ενός σχολείου που θα λειτουργεί σύμφωνα με τις δικές μας επιθυμίες και δεν εξαρτόμαστε από κανέναν ούτε ζητάμε την βοήθεια κανενός”.
• Η διοίκηση του σχολείου θα ασκείται από τέσσερις Εφόρους, “των πιο έγκριτων και των πιο έμπειρων Ιωαννιτών”
• Η διαχείριση της Μερίδας Ζωσιμαίας ανατίθεται στους τέσσερις Εφόρους και στους Επιτρόπους των Εκκλησιών.
• Η διαχείριση των οικονομικών του σχολείου θα γίνεται από τους τέσσερις Εφόρους και από τους Επιτρόπους των Εκκλησιών “ …. Αγίου Αθανασίου της Μητροπόλεως, της Υπεραγίας Θεοτόκου της επιλεγομένης του Αρχιμανδρειού, του Αγίου Νικολάου του Θαυματουργού και της Αγίας Μαρίνης ”

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, προκύπτει ξεκάθαρα ότι οι Ζωσιμάδες ίδρυσαν, κατά την κρατούσα σήμερα ορολογία, ένα “Ιδιωτικό Σχολείο” με συγκεκριμένους ιδεολογικούς και εκπαιδευτικούς στόχους. Με μοναδική – αλλά και ουσιαστικότατη - διαφορά ότι τα δίδακτρα δεν θα καταβάλλονται από τους χρήστες (μαθητές, γονείς) αλλά από το Κληροδότημα.

3. Μερίδα Ζωσιμαίας σήμερα

3.1 Μετοχές Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος


Η αρχική Μερίδα Ζωσιμαίας αποτελείτο από δύο “αιώνια” γραμμάτια κατατεθειμένα στην Τράπεζα Αυτοκρατορικού Ορφανοτροφείου Μόσχας και από 202,50 μετοχές της Ε.Τ.Ε. (162,50 μετοχές αγοράστηκαν την 27η Ιουλίου 1843 έναντι 130.000 ρουβλίων και 40,00 μετοχές αγοράστηκαν την 1η Ιουλίου 1853 έναντι 27.085 ρουβλίων).
Μετά την απώλεια των καταθέσεων στη Ρωσία η Μερίδα Ζωσιμαίας είχε έσοδα μόνο από τις μετοχές της Ε.Τ.Ε.
Με την πάροδο των χρόνων έγιναν διάφορες αναπροσαρμογές ή αυξήσεις του μετοχικού κεφαλαίου της Ε.Τ.Ε. και οι διαχειριστές του Κληροδοτήματος ακολούθησαν την παρακάτω τακτική:

α) Με την αύξηση του αριθμού των μετοχών της Ε.Τ.Ε. μέσω εταιρικών πράξεων (π.χ. αναπροσαρμογή παγίων) εισέπρατταν την αναλογία του Κληροδοτήματος σε νέες μετοχές, χωρίς την καταβολή ουδενός ανταλλάγματος. Στην περίπτωση αυτή αυξάνονταν ο αριθμός των μετοχών του Κληροδοτήματος και το αρχικό ποσοστό συμμετοχής του Κληροδοτήματος στο Κεφάλαιο της Ε.Τ.Ε. παρέμενε αμετάβλητο.

β) Όταν γίνονταν αύξηση του Μετοχικού Κεφαλαίου της Ε.Τ.Ε. οι διαχειριστές θα έπρεπε να καταβάλλουν σημαντικά ποσά για την απόκτηση των νέων μετοχών και την διατήρηση αμετάβλητου του ποσοστού των μετοχών του επί του συνόλου των μετοχών της Ε.Τ.Ε.
Το Κληροδότημα δεν διέθετε, προφανώς, αυτά τα ποσά επειδή τα ετήσια μερίσματα αναλώνονταν για την εκπλήρωση των σκοπών του Κληροδοτήματος και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να συμμετέχει στις αυξήσεις Κεφαλαίων ή μη μόνο με την τεχνική αξιοποίησης των “δικαιωμάτων”. Δηλαδή εκποιούσε τα “δικαιώματα” του ως παλαιού μετόχου για συμμετοχή στην αύξηση Κεφαλαίου (δηλαδή πουλούσε τον “αέρα” όπως απλά θα λέγονταν σήμερα) και με τα χρήματα αυτά αγοράζονταν κάποιες πρόσθετες μετοχές, λιγότερες πάντως από αυτές που θα μπορούσαν να αγοραστούν, εάν το κληροδότημα διέθετε και κατέβαλλε τα απαιτούμενα χρήματα.
Στην περίπτωση αυτή αυξάνονταν μεν ο αριθμός των μετοχών, αλλά μειώνονταν το ποσοστό συμμετοχής του Κληροδοτήματος στο συνολικό κεφάλαιο της Ε.Τ.Ε.
Εξαίρεση απ’ αυτόν τον κανόνα εντοπίζεται στην αύξηση Κεφαλαίου της 25ης Μαΐου 1949 και στην αντίστοιχη της 25ης Μαΐου 1979 κατά την οποία τα έσοδα (19.401.798 δραχμές) από την πώληση των “δικαιωμάτων” διετέθησαν για την ανακαίνιση της πτέρυγας της Zωσιμαίας Παιδαγωγικής Aκαδημίας που στέγαζε προσωρινά το 406 Στρατιωτικό Nοσοκομείο και για την ανέγερση νέου κτιρίου στο οικόπεδο της Bαλανείου Σχολής (κτίριο Παπαφίλου).

γ) Τα μερίσματα που εισπράττονταν κάθε χρόνο από τις μετοχές που κατείχε η Μερίδα Ζωσιμαίας εδαπανώντο για την κάλυψη των οικονομικών αναγκών του Σχολείου και, μετά το 1920, για την οικοδόμηση νέων διδακτηρίων στα Γιάννινα.

Με βάση τα όσα αναφέραμε παραπάνω το σύνολο των μετοχών της Ε.Τ.Ε. του συνολικού Κληροδοτήματος ανέρχεται σήμερα σε 1.518.421 τεμάχια, αξίας (τιμή κλεισίματος 8-10-2007: 45,70 ?) 69.400.000 Ευρώ περίπου, ενώ της Μερίδας Ζωσιμαίας ισούται με 517.720,72 τεμάχια αξίας 23.650.000 Ευρώ περίπου .

3.2 Μετοχές Κτηματικής Τραπέζης της Ελλάδος

Το 1927 η Ε.Τ.Ε. ίδρυσε την Εθνική Κτηματική Τράπεζα της Ελλάδος και η Μερίδα Ζωσιμαίας απέκτησε, δωρεάν, 608,00 μετοχές της εν λόγω Τραπέζης οι οποίες συν το χρόνω αυξήθηκαν (με την γνωστή διαδικασία ως παράγραφος 3.1.α και 3.1.β) σε 20.517,58 τεμάχια.
Μετά την απορρόφηση (συγχώνευση) της Κτηματικής Τραπέζης από την Ε.Τ.Ε. (9 Σεπτεμβρίου 1998) οι μετοχές της Μερίδας Ζωσιμαίας μετατράπηκαν σε 10.798,45 μετοχές της Ε.Τ.Ε.

3.3 Μετοχές Τραπέζης Ελλάδος

Οι διαχειριστές του Κληροδοτήματος Ζωσιμά αγόρασαν το 1932, με χρήματα που εξασφάλισαν από τραπεζικό δάνειο, 657,00 μετοχές της Τραπέζης Ελλάδος, εκ των οποίων οι 223,98 αποτελούσαν περιουσιακά στοιχεία της Μερίδας Ζωσιμαίας. Με την γνωστή διαδικασία οι 223,98 μετοχές της Μερίδας Ζωσιμαίας ανέρχονται, σήμερα, σε 5.139,82 μετοχές αξίας 465.000,00 Ευρώ περίπου (τιμή κλεισίματος 8-10-2007: 90,20 ?).
Εξαίρεση από τους προαναφερθέντες κανόνες διαχείρισης αποτελεί η εκποίηση, το 1997, 12.069,00 μετοχών (εκ των οποίων 4.114,43 ανήκαν στην Μερίδα Ζωσιμαίας) για την αντιμετώπιση οικονομικών προβλημάτων των Aγαθοεργών Kαταστημάτων Iωαννίνων

3.4 Ακίνητη περιουσία της Μερίδας Ζωσιμαίας

Η ακίνητη περιουσία (λεπτομέρειες στην ιστοσελίδα) δημιουργήθηκε μετά το 1920 (εξαιρέσει της Παλαιάς Ζωσιμαίας Σχολής που ανηγέρθη νωρίτερα, όταν δηλαδή το κεφάλαιο των καταθέσεων στην Τράπεζα Αυτοκρατορικού Ορφανοτροφείου Μόσχας ήταν, ακόμη, ενεργό και απέδιδε τόκους), με έσοδα που προήλθαν, σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα ή άλλως κατά πολύ μεγάλο ποσοστό, από τα έσοδα της Μερίδας Ζωσιμαίας, σύμφωνα με τα όσα περιγράφεται στην επόμενη παράγραφο 4.

Η εν λόγω ακίνητη περιουσία περιγράφεται ως κάτωθι (εντός παρενθέσεως τα έτη κατασκευής κάθε κτιρίου):
α) Παλαιά Ζωσιμαία Σχολή (1901-1905)
β) Καπλάνειος (1921-1925)
γ) Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία (1927-1938)
δ) Βαλάνειος (1953-1954)
ε) Ελισσαβέτειο (1960-1963)
στ) Παυλίδειος Σχολή (1960-1963)
ζ) Σχολείο πρώην Γηροκομείου (1966-1968)
η) Κτίριο Παπαφίλου (1982-1983)

Τα τεχνικά και οικονομικά στοιχεία της παραπάνω ακίνητης περιουσίας συνοψίζονται ως κάτωθι:
• Συνολικό εμβαδόν οικοπέδων: 37.589,60 μ2
• Συνολικό εμβαδόν κτισμάτων: 16.706,00 μ2
• Συνολική τεκμαρτή αξία (2006) : 44.607.112 ?
• Ετήσιο τεκμαρτό ενοίκιο (2006) : 2.646.457,00 ?
• Σύνολο στεγαζόμενων σχολείων : 27
• Σύνολο μαθητών : 4.700

Πέραν των ανωτέρω επισημαίνουμε ότι και το κτίριο της νέας Ζωσιμαίας Σχολής χτίστηκε με χρήματα της Μερίδας Ζωσιμαίας. Επειδή όμως το κτίριο οικοδομήθηκε σε οικόπεδο του Δημοσίου δεν θεωρείται – κατά την ισχύουσα νομοθεσία – περιουσιακό στοιχείο του Κληροδοτήματος.
Εάν θεωρήσουμε ότι η συμμετοχή της Μερίδας Ζωσιμαίας στις δαπάνες ανέγερσης αυτών των διδακτηρίων ισούται με 90% (η παραδοχή αυτή είναι μάλλον συντηρητική εις βάρος της Μερίδας Ζωσιμαίας) τότε η αναλογούσα, στη Μερίδα Ζωσιμαίας, τεκμαρτή αξία ακινήτων ανέρχεται σε 40.150.000 Ευρώ περίπου και τα αντίστοιχα ετήσια τεκμαρτά ενοίκια σε 2.380.000 Ευρώ περίπου.

3.5 Περιουσία Ζωσιμαίας (συνολική)

Τα ετήσια έσοδα της Μερίδας της Ζωσιμαίας ανήλθαν το 2006 σε:

Μετοχές Εθνικής Τραπέζης: 23.650.000 Ευρώ
Μετοχές Τραπέζης Ελλάδος: 465.000 Ευρώ
Ακίνητα (Τεκμαρτή αξία): 40.150.000 Ευρώ
Σύνολο: 64.265.000 Ευρώ

3.6 Έσοδα από ενοίκια

Από τα οικονομικά στοιχεία του 2006 προκύπτει ότι τα ετήσια ενοίκια των καταστημάτων της Καπλανείου που εισπράχθηκαν από το Κληροδότημα, ανέρχονται στο ποσό των 30.635,00 Ευρώ.

3.7 Ετήσια έσοδα της Μερίδας Ζωσιμαίας

Τα ετήσια έσοδα της Μερίδας της Ζωσιμαίας ανήλθαν το 2006 σε:

Μέρισμα μετοχών Εθνικής Τραπέζης: 517.720,72 Ευρώ
Μέρισμα μετοχών Τραπέζης Ελλάδος: 5.139,82 Ευρώ
Ενοίκια καταστημάτων: 30.635,00 Ευρώ
Σύνολο: 553.495,54 Ευρώ

Όπως προαναφέραμε, οχτώ (8) διδακτήρια, ιδιοκτησίας - κατά συντριπτικό ποσοστό - της Μερίδας Ζωσιμαίας, χρησιμοποιούνται από το Δημόσιο δωρεάν χωρίς την καταβολή κανενός ενοικίου. Υπενθυμίζουμε ότι το ετήσιο τεκμαρτό ενοίκιο των εν λόγω κτιρίων που αναλογεί στην Μερίδα Ζωσιμαίας ανέρχεται, κατ’ ελάχιστο, σε 2.380.000 Ευρώ περίπου.

4. Σχέση Κληροδοτήματος – Ζωσιμαίας Σχολής – Κράτους

Μέχρι το 1920, (δηλαδή λίγο μετά την απελευθέρωση των Ιωαννίνων), οι δαπάνες λειτουργίας του σχολείου, εξασφαλίζονταν από τους τόκους και τα μερίσματα της Μερίδας Ζωσιμαίας.
Μετά το 1920 άρχισαν να λειτουργούν και νέα σχολεία. Η Ζωσιμαία Σχολή εντάσσεται στο Εθνικό σύστημα Εκπαίδευσης και οι δαπάνες μισθοδοσίας των καθηγητών και λειτουργίας του σχολείου εβάρυναν πλέον το Δημόσιο. Τι γίνεται όμως με τα μερίσματα των μετοχών της Ε.Τ.Ε. της Μερίδας Ζωσιμάδων (τα χρήματα και οι τόκοι των κεφαλαίων της Ρωσίας είχαν χαθεί) τα οποία περισσεύουν;
Φαίνεται ότι εκείνη την εποχή υπήρξε μια άτυπη συμφωνία μεταξύ του Δημοσίου και των διαχειριστών του Κληροδοτήματος, η οποία μπορεί να συνοψιστεί, ως εξής:

• Το Δημόσιο θα επωμισθεί τις δαπάνες μισθοδοσίας των καθηγητών και τις λοιπές δαπάνες λειτουργίας του σχολείου.
• Η Ζωσιμαία Σχολή θα συνεχίσει να λειτουργεί ως σχολείο υψηλών απαιτήσεων σύμφωνα με τη επιθυμία των Ευεργετών και την παράδοση που είχε δημιουργηθεί μέχρι τότε (το 1937 εντάσσεται και στον θεσμό των Προτύπων Σχολείων).
• Τα έσοδα από τα μερίσματα των μετοχών της Μερίδας Ζωσιμαίας θα διατίθενται για την οικοδόμηση νέων διδακτηρίων.
• Το Δημόσιο θα αναλάβει (ως χρήστης) τις δαπάνες συντήρησης των σχολείων.

Μπορεί να πει κανείς ότι η άτυπη αυτή πράξη δεν ήταν ετεροβαρής και λειτούργησε ισόρροπα για τις δύο πλευρές μέχρι το 1984, οπότε το Δημόσιο, καταργώντας τα Πρότυπα σχολεία, “έσπασε” μονομερώς την ισχύουσα συμφωνία.
Από τότε και μετά η κατάσταση περιγράφεται ως εξής:

• Το Δημόσιο συνεχίζει να χρησιμοποιεί τα οχτώ (8) Διδακτήρια, ιδιοκτησίας του Μερίδας Ζωσιμαίας, χωρίς να καταβάλει μισθώματα και αμελώντας (σε ορισμένες περιπτώσεις) την υποχρέωση για συστηματική συντήρηση των κτιρίων.
• Τα μερίσματα των μετοχών ιδιοκτησίας της Μερίδας Ζωσιμαίας διατίθενται, έκτοτε, για υποτροφίες και διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα.

5. Ετήσιο κόστος λειτουργίας ενός Δημοσίου Λυκείου

Ποια να είναι άραγε η ετήσια δαπάνη που απαιτείται για την λειτουργία ενός Δημοσίου Σχολείου;
Μετά από μια μικρή, αλλά λίαν προσεκτική, έρευνα προέκυψε ότι το απαιτούμενο ποσό για την λειτουργία ενός Λυκείου, δυναμικότητας 300 μαθητών, με σχέση καθηγητών προς μαθητές ίση με 1:10 ανέρχεται σε 800.000 Ευρώ περίπου, ήτοι αναλυτικά:

Μισθοδοσία 30 καθηγητών: 750.000 Ευρώ/έτος
Λειτουργικές δαπάνες (πετρέλαιο θέρμανσης, ύδρευση, Δ.Ε.Η., Ο.Τ.Ε.):
20.000 Ευρώ/έτος
Αναλώσιμα (γραφικά κ.λ.π.): 5.000 Ευρώ/έτος
Καθαρίστριες (2 άτομα): 10.000 Ευρώ/έτος
Διάφορα: 15.000 Ευρώ/έτος
Σύνολο: 800.000 Ευρώ/έτος

Επειδή θα επανέλθουμε επί του θέματος, υπενθυμίζουμε ότι τα έσοδα της Περιουσίας Ζωσιμάδων, ανήλθαν κατά το έτος 2006, σε 555.000 Ευρώ περίπου (525.000 Ευρώ από μερίσματα μετοχών και 30.000 Ευρώ από ενοίκια των καταστημάτων της Καπλανείου), ενώ τα διαφεύγοντα ετήσια μισθώματα από την χρήση των διδακτηρίων, άνευ καταβολής από το Δημόσιο, των τεκμαρτών μισθωμάτων υπολογίζονται σε 2.650.000 Ευρώ περίπου.

6. Ανακεφαλαίωση – Μερικά πρώτα συμπεράσματα

6.1 Ζωσιμάδες και Ζωσιμαία Σχολή


Οι Ζωσιμάδες διέθεσαν, υπέρ του Γενικού Ελληνικού Σχολείου (Ζωσιμαία Σχολή), την μεγαλύτερη μερίδα της δωρεάς τους και διατύπωσαν ξεκάθαρα, την επιθυμία τους για την λειτουργία ενός σχολείου υψηλών απαιτήσεων και με αποκλειστική χρηματοδότηση από το Κληροδότημα, ή όπως θα λέγαμε σήμερα, με “ιδιωτικοοικονομικά” κριτήρια.

6.2 Διαχείριση του Κληροδοτήματος

Καταγράφοντας αναλυτικά όλη την κίνηση του μετοχολογίου του Κληροδοτήματος και τις διαχειριστικές αποφάσεις των εντεταλμένων οργάνων, διαπίστωσα τα εξής:

• Μετά από 164 χρόνια το Κληροδότημα Ζωσιμάδων είναι ένα “ζωντανό” και παραγωγικό Κληροδότημα, που έχει την δυνατότητα να ικανοποιήσει, στο ακέραιο, τις επιθυμίες των διαθετών.
• Οι διαχειριστές – και τους αξίζει επ’ αυτού δημόσια αναγνώριση – απέφυγαν την ατραπό του “τζόγου”, των “επενδυτών του χρηματιστηρίου” (ας θυμηθούμε τις μέρες του χρηματιστηρίου το 1999 και 2000) ή των “ομολόγων” και υιοθέτησαν τις απόλυτα διαφανείς πρακτικές (για τις οποίες αναφερθήκαμε στην παράγραφο 3) που οδήγησαν σε αύξηση των μετοχών με ταυτόχρονη διασφάλιση κατά 100%, των περιουσιακών στοιχείων του Κληροδοτήματος.
• Οι διαχειριστές θα πρέπει να δώσουν εξηγήσεις για την αδράνεια που επέδειξαν μετά το 1984 (χρονιά κατάργησης των Προτύπων σχολείων) και συγκεκριμένα να δοθούν πειστικές απαντήσεις στα παρακάτω ερωτήματα:

α) γιατί δεν διεκδίκησαν, υπέρ των εσόδων της Ζωσιμαίας, τα μισθώματα των διδακτηρίων που παρέχονται στο Δημόσιο για την στέγαση 27 σχολείων και 4.700 μαθητών;
β) γιατί μετά το 1984, οπότε το Δημόσιο “έσπασε” την συμφωνία των δύο μερών και μετέτρεψε το Πρότυπο της Ζωσιμαίας σε κοινό σχολείο, δεν προχώρησαν στην λειτουργία ενός “ιδιωτικού σχολείου” σύμφωνα με την επιθυμία των Ζωσιμάδων;
γ) γιατί, μετά το 1984, διατίθενται τα έσοδα από την περιουσία Ζωσιμαίας για άλλους σκοπούς – έστω και εκπαιδευτικούς – και όχι για την επαναλειτουργία, με ιδίους πόρους, της Προτύπου Ζωσιμαίας Σχολής;

6.3 Πρότυπος Ζωσιμαία Σχολή και Κυβερνητική πολιτική

Το κράτος απαγόρευσε την λειτουργία των δημοσίων Πρότυπων σχολείων και συνεχίζει να κωφεύει στις συνεχείς εκκλήσεις για επαναφορά του θεσμού των Προτύπων σχολείων.
Το κράτος, όμως, δεν απαγορεύει την λειτουργία ιδιωτικών σχολείων που έχουν το δικαίωμα επιλογής των μαθητών τους και της διδασκαλίας ύλης και μαθημάτων πέραν αυτών που προβλέπονται στο πρόγραμμα των Δημοσίων σχολείων.
Η Ζωσιμαία σχολή έχει την δυνατότητα να λειτουργήσει σαν Πρότυπο “ιδιωτικό” σχολείο, δεδομένου ότι:

α) διαθέτει ιδίους πόρους
β) η ισχύουσα νομοθεσία της απαγορεύει μεν να λειτουργήσει σαν Δημόσιο σχολείο, αλλά της επιτρέπει να λειτουργήσει σαν “ιδιωτικό” (π.χ. Αμερικάνικο κολλέγιο) με ανάλογες προδιαγραφές.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι υφίσταται η δυνατότητα επανασύστασης της Προτύπου Ζωσιμαίας Σχολής υπό την μορφή ιδιωτικού σχολείου και με παροχή, ύστερα από εξετάσεις, υποτροφιών στους μαθητές που ικανοποιούν τις απαιτήσεις του σχολείου. Η λειτουργία ενός τέτοιου σχολείου θα ήταν απόλυτα ευθυγραμμισμένη με την βούληση της Αδελφότητας Ζωσιμάδων.

7. Προτάσεις

7.1 Επαναλειτουργία της Προτύπου Ζωσιμαίας Σχολής

Θα πρέπει να ληφθεί άμεσα, από τους διαχειριστές του Κληροδοτήματος, η απόφαση για την επαναλειτουργία της ενιαίας (Γυμνάσιο και Λύκειο) Προτύπου Ζωσιμαίας Σχολής με τους κανόνες που καταξιώθηκαν κατά την μακρόχρονη λειτουργία της και την καθιέρωσαν στην συνείδηση του Πανελληνίου σαν “σπουδαίο Εκπαιδευτικό ίδρυμα”.

7.2 Αλλαγή χρήσης των εσόδων

Τα έσοδα της περιουσίας Ζωσιμαίας να δεσμευτούν, μετά το τέλος της χρήσης 2007, υπέρ της Ζωσιμαίας Σχολής.

7.3 Μισθώματα διδακτηρίων

Να αρχίσουν άμεσα διαπραγματεύσεις με το Ελληνικό Δημόσιο για την τακτοποίηση της εκκρεμότητας των μισθωμάτων των οχτώ (8) διδακτηρίων που ανήκουν κατά πλειοψηφία στην Περιουσία Ζωσιμαίας, με ταυτόχρονη προσπάθεια να μην διαταραχθεί η ομαλή λειτουργία των είκοσι επτά (27) σχολείων που στεγάζονται σε αυτά. Σαν πιθανές λύσεις προτείνονται:

α) η άμεση καταβολή μισθωμάτων από το Δημόσιο.
β) ο συμψηφισμός των μισθωμάτων με άλλες παροχές του Δημοσίου προς τη Ζωσιμαία σχολή (π.χ. καθηγητές, υλικοτεχνική υποδομή, λειτουργικές δαπάνες κ.λ.π.) ή άλλων οφελών όπως π.χ. οικοπέδου για ανέγερση νέου σχολείου.

7.4 Ορισμός προσωρινών Εφόρων

Θα πρέπει να ορισθούν προσωρινά δύο, τουλάχιστον, Έφοροι οι οποίοι θα αναλάβουν:

α) την διερεύνηση και τακτοποίηση του νομικού καθεστώτος που θα διέπει την λειτουργία του σχολείου ως “Ιδιωτικού”.
β) την διαμόρφωση του Καταστατικού, του νέου εσωτερικού κανονισμού της Σχολής σύμφωνα με τις απαιτούμενες προδιαγραφές και την διεκπεραίωση των διοικητικών θεμάτων που θα προκύψουν.
γ) την διαπραγμάτευση με το Δημόσιο για τακτοποίηση της εκκρεμότητας των μισθωμάτων.

8. Επίλογος

Ιωάννη, Θεοδόσιε, Μιχαήλ, Αναστάσιε, Ζώη και Νικόλαε, τέκνα του Παναγιώτη Ζωσιμά

ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ ΣΑΣ

και αιωνία η ευγνωμοσύνη μας
και αιώνιος ο θαυμασμός για τα έργα σας.