Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
«Εις μνήμην Πύρρου Δημητρίου» Μέλους του ΔΣ του Συλλόγου των Αποφοίτων της Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνω
 

του Π. Γκρίτζαλη, Επίκουρου καθηγητή της Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών



Ομιλία από την ημερίδα που έγινε το Σάββατο 1η Μαρτίου 2003 στο Πανεπιστήμιο Αθηνών από τον Π. Γκρίτζαλη, Επίκουρο καθηγητή της Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η στιγμή που οι μαθητές τιμούν το δάσκαλο, είναι τόσο σπουδαία όσο και το περιεχόμενο της έννοιας του δασκάλου.
Και είναι μεγάλος ο τίτλος του δασκάλου και έχει μέσα του μια ομορφιά και αυ-τή η ομορφιά βρίσκεται στο ότι διαμορφώνει τον ίδιο τον άνθρωπο.
Ο δάσκαλος πραγματοποιεί την σύνδεση των εποχών, είναι ένας κρίκος στην αλυσίδα των γενεών. Μεταφέρει κατά κάποιον τρόπο τη σκυτάλη από το παρών στο μέλλον. Ο δάσκαλος παίζει αποφασιστικό ρόλο στην αγωγή, τη μόρφωση και την τελειοποίηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Χωρίς την άμεση προσωπική επίδραση του δασκάλου στον μαθητή δεν είναι δυνατή η αληθινή διαμόρφωση του χαρακτήρα.
Από την προσωπικότητα του, από τις πρωτοπόρες κοινωνικές πεποιθήσεις του, την κουλτούρα και την μόρφωση του, τις παιδαγωγικές του ικανότητες, εξαρτάται η επιτυχία της προετοιμασίας της νέας γενιάς για τη ζωή, η ηθική της φυσιογνωμία, η κοσμοθεωρία της, η αγάπη της για την επιστήμη, η ικανότητα της για δημιουργική εργασία στις συνθήκες της επιστημονικοτεχνικής επανάστασης. Ο ειδικός χαρακτήρας της επαγγελματικής δραστηριότητας του δασκάλου συνίσταται στη συνεχή παιδαγωγική επίδραση του πάνω στα παιδιά και τους εφήβους, πράγμα που απαιτεί την πιο μεγάλη προσοχή απέναντι στις ιδιομορφίες της ηλικίας τους, τη στοργική κατανόηση των αναγκών, των ενδιαφερόντων, των κλίσεων τους και του ψυχικού τους κόσμου, και ταυτόχρονα την ικανότητα να κατευθύνει μεθοδικά την ανάπτυξη της προσωπικότητας τους.
Και εδώ ο δάσκαλος έχει να κάνει τόσο με το ξεχωριστό άτομο, όσο και με την ομάδα των μαθητών που τη δραστηριότητα της καθοδηγεί, χρησιμοποιώντας την για παιδαγωγικούς σκοπούς.
Το ενδιαφέρον για την εργασία με τα παιδιά, η αγάπη για αυτά και η προσέγγιση τους, η σοφή υπομονή, η στοργή, η απαιτητική καλοσύνη, η έλλειψη ανειλικρίνειας στις αμοιβαίες σχέσεις με τους μαθητές, αποτελούν απαραίτητα προσόντα για την προσωπικότητα του δασκάλου. Με αυτά τα λόγια προσδιορίζεται το «λήμμα» δάσκαλος σε μια εγκυκλοπαίδεια. Και όλα αυτά για το δάσκαλο τα γνωρίζει και ο απλός κόσμος χωρίς να διά-βασε ποτέ κάποια εγκυκλοπαίδεια, και έχει βάλλει το δάσκαλο ψηλά, και απαιτεί από τα παιδιά του να σέβονται τους δασκάλους τους. Και είναι προσόν μεγάλο ο σεβασμός στο δάσκαλο. Και είναι χρέος οι μαθητές να τιμούν τον δάσκαλο.
Αυτό το χρέος εκπληρώνουμε και εμείς σήμερα στο δάσκαλο μας Πύρρο Δημητρίου.
Την Κυριακή 10 Φεβρουαρίου του 2002, ο καθηγητής Πύρρος Δημητρίου έκλεισε το κύκλο της ζωής του εντελώς απρόσμενα και ξαφνικά.
Όλοι στην οδοντιατρική σχολή παγώσαμε. Και δεν παγώσαμε γιατί πρώτη φορά ο θάνατος μπήκε στο χώρο μας. Και πριν από αυτό το γεγονός, αλλά και μετά χάσαμε συναδέλφους. Και μάλιστα νεώτερους σε ηλικία. Μέσα όμως από αρρώστιες που ήταν γνωστές και που δυστυχώς μας είχαν προετοιμάσει για τον αποχωρισμό.
Αυτό που έγινε με τον Πύρρο Δημήτριου είχε το στοιχείο του αιφνιδιασμού που δίνει στο ίδιο το γεγονός μια άλλη διάσταση.
Όμως, ας είναι. Όλοι γνωρίζουμε πως γίνεται κι έτσι.
Ένα πλήθος κόσμου αποτελούμενο από τους συγγενείς του, τους συναδέλ-φους του, τους συνεργάτες του, τους μαθητές του και τους φίλους του, τον συνοδέψαμε στην τελευταία του κατοικία και τον αποχαιρετήσαμε.
Εκπρόσωποι από την οδοντιατρική κοινότητα, σεμνά, αναφέρθηκαν στην προσφορά του τόσο στο πανεπιστήμιο όσο και στον οδοντιατρικό κόσμο ευρύτερα.
Άνθρωπος απλός με αρχές και ήθος, με την δημοκρατία τρόπο ζωής,
στο χώρο εργασίας, στις σχέσεις του με τους ανθρώπους και στην οικογένεια του…
Άνθρωπος που και όταν ήταν οργισμένος δεν προκαλούσε φόβο σε κανέναν………..
Είχα την ευκαιρία να γνωρίσω τον Πύρρο Δημητρίου έξω από το χώρο του πανεπιστημίου στις εκδηλώσεις της Στοματολογικής Εταιρείας της Ελλάδας.
Στις εκδηλώσεις αυτές δόθηκε η ευκαιρία σε πολλούς που δεν ήταν στο στενό του περιβάλλον, να γνωρίσουν τον άνθρωπο Πύρρο Δημητρίου πέρα από το πανεπιστήμιο, στη παρέα, στο γλέντι, στο χορό και στο τραγούδι. Στην Αλεξανδρούπολη, στη Χαλκιδική στο Μέτσοβο…. Στο Μέτσοβο που ήταν ο τόπος του, όλος ο κόσμος μια παρέα, ένα ακορντεόν να παίζει και ο Πύρρος να τραγουδάει μέχρι το πρωί. Τραγούδι με το στόμα και χωρίς όργανα, θλιβερό Ηπειρώτικο, ρεμπέτικο και λαϊκό, τα αγαπούσε όλα. Και τραγούδαγε για να σμίξει με τον κόσμο, και όχι για να ξεχωρίσει από αυτόν. Χορός και κρασί. Και ήταν σπουδαία εμπειρία να τα ζήσει αυτά κάποιος παρέα με το Πύρρο.
Και άφησε σε εμάς αναμνήσεις που ομορφαίνουν τη ζωή.
Επιστήμονας σωστός.
Ανέβηκε ολόκληρη την κλίμακα της ακαδημαϊκής ιεραρχίας. Έγινε καθηγητής πρώτης βαθμίδας και αυτή του η εξέλιξη δεν δημιούργησε κανένα χάσμα ανά-μεσα σε αυτόν και τους συναδέλφους του, τους μαθητές του και τους ασθενείς του. Παρέμεινε απλός, προσιτός και ανθρώπινος όπως ήταν πάντα.
Δάσκαλος καλός.
Γνωρίζουν καλά όσοι τον άκουσαν να τους κάνει μάθημα ότι το μάθημα του είχε αυτό που κρατάει το μαθητή στην αίθουσα όχι τόσο γιατί τα έλεγε απλά και είχε μεταδοτικότητα, αλλά περισσότερο γιατί δεν είχε σαν σκοπό του να εντυπωσιάσει ή να τρομοκρατήσει τους μαθητές του αλλά να τους μάθει .
Οικογενειάρχης υποδειγματικός, ( με την σύντροφο του, τα παιδιά του και τα εγγόνια του ) πατέρας φίλος,
Άνθρωπος που ζούσε την ζωή του, χωρίς να βιάζεται με ευαισθησία και ποιότητα, μακριά από την απληστία και την μάστιγα του υπερκαταναλωτισμού, ( όλοι τον θυμόμαστε με την πουκαμίσα του ) μια προσωπικότητα ολοκληρωμένη, με στοιχεία που είναι άγνωστα στους πολλούς.
Για να κάνω αυτή την ομιλία χρειάστηκα κάποιες πληροφορίες για την ζωή του τις οποίες μου έδωσαν η σύντροφος του και τα παιδιά του, τους οποίους και ευχαριστώ θερμά.
Είναι γεγονός ότι ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και κάνει τη πορεία του με τον δικό του τρόπο. Στην διαμόρφωση της προσωπικότητας του καθενός είναι πολλά πράγματα που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, όπως το οικογενειακό περιβάλλον, το σχολείο, τα άτομα που θα συναντήσει στην πορεία του στην ζωή, το ζευγάρωμα του και βέβαια διάφορα τυχαία γεγονότα και συγκυρίες.
Παρακολουθώντας την ζωή του Πύρρου μέσα από τις αφηγήσεις των δικών του, έχω την εντύπωση ότι σε πολλά ήταν τυχερός.
Γεννήθηκε από γονείς εκπαιδευτικούς και αυτό για εκείνα τα χρόνια από μόνο του ήταν πλεονέκτημα.
Εάν σε αυτό προστεθεί ο χαρακτήρας τους και η καλλιέργεια τους η ζωή αυτού του παιδιού άρχισε με καλές προϋποθέσεις.
Η Ήπειρος, ο τόπος που γεννήθηκε, τον σημάδεψε όπως έχει κάνει στα περισσότερα παιδιά της, αλλά και εκείνος την είχε πάντα στην καρδιά του. Αγαπούσε τα Γιάννενα και λάτρευε τα βουνά, τα φαράγγια και τα ποτάμια της.
Στην εφηβεία του έζησε γεγονότα που σημάδεψαν την σύγχρονη ιστορία και τον ίδιο.
Το έπος του 40 ακολούθησε η κατοχή και την απελευθέρωση ο εμφύλιος.
Ο νεαρός Πύρρος τελειώνει την Ζωσιμαία σχολή και έρχεται στο Οδοντιατρικό σχολείο στην Αθήνα. Τα γεγονότα της εποχής τον είχαν ωριμάσει πρόωρα για να σταθεί στην μεγαλούπολη, όμως και σε αυτή τη φάση είχε την τύχη να είναι δίπλα σε έναν πολύ αξιόλογο άνθρωπο, τον νεαρό γιατρό τότε και μετέπειτα καθηγητή ενδοκρινολογίας, Ίκκο, αδελφό της μητέρας του. Κι έμαθε πολλά δίπλα σε αυτόν τον άνθρωπο. Και φαίνεται ότι ήξερε να μαθαίνει και να κτίζει τη δική του προσωπικότητα. Από το θειό του μυήθηκε στη κλασσική μουσική. Και αυτός ο θησαυρός προστέθηκε δίπλα στην Ηπειρώτικη μουσική παράδοση, και τα αγαπούσε και τα δύο, και ήταν η μουσική ένα από τα καταφύγια του.
Το 1959, ένα χρόνο μετά την απόκτηση του πτυχίου της Οδοντιατρικής, μαζί με επτά ακόμα νέους, εκδίδουν στα Γιάννενα το περιοδικό «ΕΝΔΟΧΩΡΑ», περιοδικό τέχνης και ελέγχου όπως οι ίδιοι το προσδιορίζουν, το οποίο τυπώνεται από τις οικονομίες ή το υστέρημα τους. Εκδίδεται μέχρι τον Απρίλιο.
Από τις κιτρινισμένες σελίδες αυτού του περιοδικού αποκαλύπτονται τα ενδιαφέροντα του Πύρρου.
Θέατρο…..
Κινηματογράφος…..
Ποίηση….
Η ποίηση είναι μια γλώσσα επικοινωνίας δύσκολη και στη γραφή της και στην ανάγνωση της. Ο Πύρρος Δημητρίου θα μπορούσε να είχε γίνει ένας πετυχημένος ποιητής. Τα ποιήματα του που δημοσιεύονται είναι σπουδαία ως προς την θεματολογία τους και η ανάγνωση τους κάθε άλλο παρά ερασιτέχνη ποιητή προσδιορίζουν.
Σας διαβάζω ένα από αυτά το οποίο εμένα με έκανε να θαυμάσω το ποιητικό του ταλέντο, την κοινωνική του ευαισθησία και την ικανότητα του να περιγρά-φει μια πολύ μεγάλη ιστορική περίοδο στις στροφές ενός ποιήματος.

Οδοιπορικό

Οι ανταύγειες της φωτιάς ερέθισαν την όραση
και το νου.
(Φωτοτροπισμός θετικός)
το βουνό ψηλό κι η ανηφοριά μαχαίρι.
Δρασκελούσαμε το χώρο σφίγγοντας τις γροθιές
Δίχως βαρύτητα θαμπωμένοι….
σ' έκσταση.
Η θέληση δεν στόμωνε
κι ας ακούστηκαν ψίθυροι για ληστές, για λύκους
γι ανθρώπους π' αντιστρατεύονται
το φως.
(Κατηγορήσαμε ορισμένους για ηττοπάθεια)
Ήταν αρχή πλαντάζανε από νιάτα
Προχωρούσαμε κι αραιώναμε.
Τα πόδια μας γυμνά σημάδευαν τις πέτρες.
Προχωρούσαμε, αραιώναμε και λαχανιάζαμε.
Δεν γυρίσαμε το κεφάλι πίσω μήτε μια φορά.
Κι ένα καρβουνάκι ν' απόμενε
με της ψυχής μας τον αιθέρα θα γέμιζε
Αυγουστιάτικο ήλιο όλη η χώρα.

( Η νιότης μας ζήταγε κοσμογονία.
Είμαστε στο μεταίχμιο, που τα όνειρο
γίνεται περίγραμμα).

Σύννεφα, πουλιά σιδερόφρακτα, κάργιες, όρνια
χάραζαν κύκλους πάνω από τα κεφάλια μας.
(Μυρωδιά πτωμαΐνης δεν υπήρχε.
Διαίστηση τάχα για το συμπόσιο;)
Η νύχτα θόλωσε το φως και τώσβυσε.
Τρίξιμο σπαθιών, βλήματα όλμων, ριπές πολυβόλων.
Βαδίζαμε στα τέσσερα, μάτωσαν τα χέρια.
Απόμειναν οι πρώτοι από τους συντρόφους μας εκεί.
(Ξασπρισμένα, εύθρυπτα, κι ασύνδετα κομμάτια σήμερα).
Οι πολλοί γυρίσαμε στην πολιτεία.
Πρόσωπο παραμορφωμένο,
παγωμένο αίμα στις πληγές,
το σημάδι της χαμένης τιμής στο μέτωπο.
Δεχτήκαμε απρόθυμα και χωρίς αντίσταση:
Ταβέρνα, χασίς, οίκους ανοχής, καφενείο,
(Πληθαίνουν πάντα στα σκοτάδια).
Συζητήσαμε στην αρχή, παρηγορηθήκαμε
κλάψαμε, κατηγορήσαμε ο ένας τον άλλο.

Ύστερα.
Αυτογνωσία, υπαρξισμός, ελευθέρα βούληση
μεταφυσική, Βουδισμός…
και για όλες μας τις πράξεις το καταλυτικό γιατί.
(Πριν ξεκινήσομε ήταν δύναμη.
Η συνείδηση της ήττας τόκανε τοξίνη).

Φαρμακωμένη, πικρή αλήθεια.
Έχουμε γνώση μα δεν περνάει.
Ξέρομαι πως δεν φτάνει της καρδιάς το πύρωμα.
Χρειάζεται μυαλό Οδυσσέα και τσεκούρι.



Στο περιοδικό υπάρχει κριτική του Πύρρου για τον κινηματογράφο και το θέατρο.
Και είναι πολύ σπουδαίο να διαβάσει κάποιος την κριτική του για την «Γλυκιά ζωή» του Φελλίνι, την άποψη του για το Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κούν και την άποψη του για τον ελληνικό κινηματογράφο της εποχής….
Κάπου έγραφε: «Δεν γίνεται διαβάζοντας Μάσκα και τα συναφή να φτάσεις κάποτε στον Μπαλζάκ, τον Αμάντο ή τον Τολστόι. Ούτε όταν οι μόνοι στίχοι που άκουσες είναι των επιθεωρήσεων, να βρεις ομορφιά στον Σαίξπηρ, τον Γκαίτε ή τον Νερούντα…..»
Και στο ζευγάρωμα του η τύχη ήταν με το μέρος του. Με τη σύντροφο του έφτιαξαν μια ωραία οικογένεια, με αρχές και ήθος.
Και δημιούργησαν και έζησαν όμορφα και ουσιαστικά, χωρίς απληστία και παρόλο που έφυγε από κοντά τους τόσο νωρίς, η πνευματική κληρονομιά που τους άφησε είναι τόσο μεγάλη, που θα τον αισθάνονται πάντα δίπλα τους.
Εξάλλου με το χιούμορ και την ευαισθησία του είχε ένα όμορφο τρόπο να επικοινωνεί μαζί τους, ακόμα και όταν ήταν μακριά τους και να τους φτιάχνει αυτή την κληρονομιά, όπως τότε που έκανε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στη Σουηδία. Μια φωτογραφία σε αυτόματο μηχάνημα, ο Πύρρος πρώτη φορά με μουστάκι και πίσω σημειωμένο « 7-5-1977 το μουστάκι… και ο Πύρρος». Εντάξει βρε παιδιά είμαι μακριά, αλλά δεν είμαι κι εντελώς μόνος. Έχω και το μουστάκι μου…….
Η ηρεμία του, η ψυχική του ισορροπία, τα πολλαπλά ενδιαφέροντα του, θα είναι σημεία αναφοράς για τους δικούς του και θα τους κάνει να τον αισθάνονται δίπλα τους. Εξάλλου Κατερίνα το αισθάνθηκες αυτό όταν άρχισες να φροντίζεις το κήπο που αυτός τόσο αγαπούσε. Είπες ότι ένοιωσες ότι ήταν εκεί, δίπλα σου……….
Αισθάνομαι πολύ λίγος για να κάνω ένα είδος απολογισμού της ζωής και του έργου του Πύρρου, όμως πρέπει να πω ότι ο ρόλος του στο πέρασμα του από αυτή την ζωή ήταν απόλυτα θετικός. Την επαναστατικότητα της νιότης, ακολούθησε μια ωριμότητα με κυρίαρχη ιδεολογία τον ανθρωπισμό – ο άνθρωπος για τον άνθρωπο - χωρίς εγωισμό και ματαιοδοξία. Η παρουσία του στους χώρους που βρέθηκε, όχι από θέση εξουσίας την οποία απέφευγε συνειδητά, ήταν πάντα θετική, κι εμείς νοιώθαμε καλά που ήταν εκεί. Έκανε διοίκηση δημοκρατική, κράτησε ισορροπίες και ήπιε και κρασί με τους συνεργάτες του. Και είναι αυτό το κάτι παραπάνω από την απλή συνεργασία προϊσταμένου και υφισταμένων. Και ο σπόρος που έσπειρε ήταν καλός και μακάρι να ευδοκιμήσει και να δώσει καρπούς.
Αυτόν τον ωραίο άνθρωπο που είδε τον κόσμο με το μάτι του επιστήμονα και τον αισθάνθηκε με την καρδιά του ποιητή………………

θα τον θυμόμαστε με αγάπη…..
και νοιώθουμε τυχεροί που ήταν δάσκαλος μας……