Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
Τρίτη Συνεδρία στην Ημερίδα για τα Πρότυπα Σχολεία "Ο ρόλος των Προτύπων Σχολείων στη σύγχρονη εκπα
 

Προεδρεύων: Αθανάσιος Δάλλας
Συμμετέχοντες: Θεμιστοκλής Ξανθόπουλος, Νίκος Κωνσταντόπουλος, Θεόδωρος Πάγκαλος



Η συμβολή των Προτύπων Σχολείων στο δημόσιο χαρακτήρα και τον αναδιανεμητικό ρόλο της Παιδείας

Θεμιστοκλής Ξανθόπουλος, Διδάκτωρ Μηχανικός E.N.S.E.E.I.H. Πολυτεχνείου Toulouse,
τακτικός καθηγητής Υδρολογίας στο ΕΜΠ., π. Πρύτανης του ΕΜΠ, Υφυπουργός ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ,

"….Η Δημοκρατία, για όσους το εννοούν αυτό σαν λέξη, θεμελιώθηκε στην ισότητα των ευκαιριών εισόδου στην κοινωνική αρένα μέσω ενός προσιτού σε όλους δημόσιου σχολείου. Το σχολείο αυτό πρέπει να είναι σε θέση να προσφέρει όλα τα αναγκαία εφόδια για την, χωρίς περιθωριοποίηση και εμμέσους αποκλεισμούς, διεκδίκηση της επιθυμητής από τον καθένα μας θέσης στην κοινωνία. Η ανεπαρκής κάλυψη αυτής της αρχής εδώ και πάρα πολλά χρόνια έχει ως συνέπεια οι μαθητές και φοιτητές να αισθάνονται παγιδευμένοι ανάμεσα στη Σκύλα και στη Χάρυβδη. Δηλαδή σε ένα παρόν χωρίς τη γενναιόδωρη προσφορά της πολιτείας στο δημόσιο σχολείο, το μόνο που διασφαλίζει τη δημοκρατική μας ισότητα, και σε ένα μέλλον χωρίς αρχές, αξίες και στοιχειώδεις εγγυήσεις. Τα παιδιά είναι σε απόγνωση και γι αυτό προβαίνουν πολλές φορές σε μερικές δυσάρεστες ακρότητες.
Θα σας δώσω ένα στατιστικό στοιχείο που δείχνει κάτι άλλο πολύ σημαντικό. Τις τελευταίες δεκαετίες από μελέτες, που έχουν γίνει υπεύθυνα από ανθρώπους που ασχολούνται με το θέμα συστηματικά, αποδεικνύεται η περιθωριοποίηση των ασθενέστερων οικονομικά, μορφωτικά και κοινωνικά τάξεων λόγω του στραγγαλισμού της πρόθεσης τών παιδιών τους να κατευθυνθούν τόσο προς τα καλά σχολεία (μεταξύ των οποίων και στα πρότυπα τα οποία ισοπεδώθηκαν), όσο και προς τα πανεπιστημιακά τμήματα μεγάλης ζήτησης (ιατρικά, πολυτεχνικά, οικονομικά). Και ξέρετε σε πόσο ποσοστό; 97% για τις αγροτικές οικογένειες και 85% για τις χαμηλού εισοδήματος εργατικές οικογένειες. Δηλαδή έχουν κλείσει οι πόρτες της κοινωνικής, επιστημονικής και τεχνολογικής πρωτοπορίας για τα 2/3 του ελληνικού λαού. Αυτή είναι η πραγματικότητα.
Ας θυμηθούμε λοιπόν όχι μόνο τη συμβολή του πρότυπου δημόσιου σχολείου αλλά και τη σύνθεση του μαθητικού πληθυσμού πριν από την ισοπέδωση του. Θυμίζω ότι η επιλογή τόσο των διδασκόντων, όσο και διδασκομένων γινόταν βάσει ουσιαστικής αξιολόγησης προσόντων. Δεν αποσιωπώ το γεγονός ότι υπήρχαν και τότε παρεμβάσεις για αναξιοκρατικές επιλογές (έμπαιναν μερικοί και με μέσον) αλλά σε πάρα πολύ μικρά ποσοστά. Το σημαντικότερο είναι ότι οι τότε μαθητές στα πρότυπα σχολεία, αντιπροσώπευαν πράγματι τα μικρομεσαία κοινωνικά στρώματα που δεν είχαν την δυνατότητα ή δεν ήθελαν να διαθέσουν πόρους για να πάνε σε ένα ιδιωτικό σχολείο. Σας θυμίζω δε ότι τότε τα ιδιωτικά σχολεία ήταν όλα ολίγον χάλια, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων και μάλιστα και η τότε άρχουσα τάξη προτιμούσε να στείλει τα παιδιά της σε δημόσια πρότυπα σχολεία γιατί ήξερε ότι υπάρχουν πάρα πολύ καλοί καθηγητές και ικανοποιητικές υποδομές για την εκπαίδευση.
Δεν είχα δυστυχώς τη χρονική δυνατότητα να διερευνήσω μαθηματικά το δείγμα της συμβολής των αποφοίτων των πρότυπων σχολείων στην ελληνική κοινωνία τα τελευταία 10, 20, 30, 40, 50 χρόνια. Το έχουν κάνει άλλοι ομιλητές με επιτυχία. Πρέπει όμως να πω ότι από τη δική μου ευρεία, και λόγω μεγάλης ηλικίας, εμπειρία είδα και βλέπω ότι οι απόφοιτοι των πρότυπων σχολείων, όχι μόνο έγιναν στη συνέχεια όλοι - σε ποσοστό 95% έως 99% - εξαιρετικοί επιστήμονες αλλά και προσέφεραν στην κοινωνία πάρα πολλά στο ευρύτερο κοινωνικό γίγνεσθαι. Γιατί όμως; Γιατί είχαν μάθει στα σχολεία αυτά καλά ελληνικά. Ήξεραν ιστορία, μπορούσαν να εκφραστούν και να γράψουν. Διότι αποδεικνύεται δυστυχώς παγκόσμια (υπάρχουν και άρθρα διαπρεπών αναλυτών αυτής της ψυχολογίας τα τελευταία δέκα χρόνια) ότι οι ιδιοφυίες σε ορισμένες ειδικότητες π.χ. μαθηματικά, φυσική, χημεία αναδεικνύονται πράγματι σε αστέρες στην ειδικότητά τους, αν όμως δεν έχουν καλή γενική παιδεία δεν μπορούν να κάνουν μετά το άλμα προς την κοινωνία και να γίνουν και εκεί ευρύτερα χρήσιμοι. Παραμένουν στενά αποκλεισμένοι σ΄ αυτό που ξέρουν γιατί δεν μπορούν να εκφραστούν καλά ευρύτερα. Δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα προσέγγισης. Ενώ οι απόφοιτοι των προτύπων σχολείων την είχαν τη δυνατότητα αυτή και το απέδειξαν στην πράξη. Και επειδή πρέπει να μιλάμε και με συγκεκριμένα παραδείγματα, ας πάρουμε ένα τυχαίο στατιστικό δείγμα, τους παλιούς συμμαθητές και φίλους που βλέπω στην αίθουσα και τον εαυτό μου βέβαια. Είμαστε όλοι παιδιά αριστοκρατών; Όχι. Μικρομεσαίοι και ταλαιπωρημένοι οι γονείς μας όλοι. Φτωχά παιδιά στην πραγματικότητα. Με δυσκολία ζούσαμε την εποχή εκείνη. Σαραντόπουλος, Κουτρουμπής, Καρακατσούλης. Μπήκαμε όμως στο Βαρβάκειο, στη Ζωσιμαία και σαν και εμάς είναι άπειροι άλλοι. Και προχωρήσαμε. Γιατί το λέω αυτό. Γιατί με ενοχλεί κάτι πολύ το οποίο δυστυχώς, από επιπολαιότητα θα έλεγα, παρερμηνεύτηκε από αυτούς που, καλή τη πίστη, ισοπέδωσαν τα πρότυπα δημόσια σχολεία.
Σε τι χρειάζεται τελικά ένα πρότυπο δημόσιο σχολείο; Αυτό είναι το τελικό ερώτημα. Μήπως δημιουργεί διακρίσεις από την αρχή και δεν αφήνει να μπεί μέσα με κλήρωση ο οιοσδήποτε; Αποδείχθηκε στην πράξη σε τι χρειάζεται το πρότυπο δημόσιο σχολείο. Στο να μην εξαναγκάζει την οικονομική κυρίως ελίτ αλλά και όλους τους φτωχούς να περιθωριοποιούνται από την αρχή, οι μεν προς τα πάνω οι δε προς τα κάτω. Διότι τι γίνεται σήμερα; Ο έχων και κατέχων δυστυχώς στέλνει τα παιδιά του σε ένα κολλέγιο. Τότε δεν το είχε ανάγκη αυτό. Και πού είναι το βιολογικό κακούργημα εδώ; Αν τα παιδιά αυτά των εχόντων και κατεχόντων ήταν πραγματικά η αφρόκρεμα των μυαλών μιας χώρας θα έλεγα γιατί όχι. Αμ δεν είναι. Η βιολογία είναι αμείλικτη. Τα μυαλά είναι σκορπισμένα ισομερώς σε όλες τις κοινωνικές τάξεις. Με μαθηματική ακρίβεια ισομερώς….."
"…..Το φτωχό παιδί που έχει το μυαλό δεν μπορεί να πάει πουθενά καλά. Πηγαίνει σε ένα σχολειάκι της πλάκας της περιοχής του, δεν έχει πρότυπο σχολείο να πάει, δυστυχώς και μοιραία χάνουμε τα καλά μυαλά της Ελλάδας Σ΄ αυτό λοιπόν χρειάζονται τα πρότυπα σχολεία. Για να αξιοποιήσουνε από τις φτωχές τάξεις τα καλά μυαλά. Όλα τα άλλα είναι αντιεπιστημονικά και απορριπτέα"....

Τα Πρότυπα Σχολεία για την κοινωνία της γνώσης και το νέο ανθρωπισμό του 21ου αιώνα

Νίκος Κωνσταντόπουλος,Δικηγόρος, π. Πρόεδρος του Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου,

Τα δύο μεγάλα πολιτισμικά και ιστορικά, πολιτικά και κοινωνικά προτάγματα της εποχής μας είναι η κοινωνία της γνώσης και ο ανθρωπισμός για όλους, στον 21ο αιώνα. Η έρευνα και η τεχνολογία, η ηλεκτρονική επανάσταση και οι φανταστικές ανακαλύψεις κι εφαρμογές τους ανοίγουν τομείς ιδεών και δράσεων, αναζητήσεων και παρεμβάσεων, μελετών και προγραμμάτων, που αναδεικνύουν διαχρονικά τον αναπαλλοτρίωτο ρόλο του σχολείου, που πρέπει να είναι δημιουργικό, πρότυπο, πειραματικό, για να διαπλάθει ανθρώπους και κοινωνίες.
Σχετικά με την κοινωνία της γνώσης που διακηρύσσεται ως αναγκαιότητα, έχουν καθοριστική σημασία ζητήματα, όπως το εκπαιδευτικό σύστημα, το αναλυτικό πρόγραμμα, οι διδακτικές μέθοδοι, η εκπαιδευτική φιλοσοφία, τα σχολικά βιβλία, οι εγκαταστάσεις κι εποπτικός εξοπλισμός, ο ελεύθερος χρόνος, η παιδαγωγική κι επιμορφωτική διαδικασία.
Η δημιουργία συλλογικής ταυτότητας και προσωπικής αυτοεκτίμησης των μαθητών, διαμορφώνει την απαραίτητη ιστορική αυτογνωσία και πολιτισμική συνείδηση, που είναι στοιχεία κοινωνικής συνοχής και προόδου.
Η ειρηνική συνύπαρξη των λαών και η ανάπτυξη όλων με ανθρώπινο πρόσωπο, είναι εγγυήσεις για το μέλλον της ανθρωπότητας, χωρίς πολέμους, καταστροφές, ληστρική και βάρβαρη εκμετάλλευση πόρων και ανθρώπων, διακρίσεις, ρατσισμούς, αποκλεισμούς, φτώχεια και κατατρεγμούς.
Ούτε η περιχαράκωση κάθε εθνικού κράτους στα όριά του, ούτε βεβαίως η ομογενοποίηση λαών και κοινωνιών σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης, αποτελούν τον πρόσφορο δρόμο που οδηγεί εντός του ιστορικού γίγνεσθαι.
Οι δυσχέρειες είναι πολλές και σύνθετες, καθώς βρισκόμαστε σε μια μεταβατική περίοδο, περνώντας από το κυρίαρχο εθνικό κράτος, στα υπερεθνικά - μετακρατικά μορφώματα όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, κι επίσης απ' τους κλασσικούς δημοκρατικούς θεσμούς διακυβέρνησης, στους τεχνοκρατικούς μηχανισμούς της κυβερνοοικονομίας και της μεταδημοκρατίας.
…………………………………………………
Οι απόψεις που αναφέρω, εμπεριέχουν τη σύνθετη εμπειρία μιας βιωματικής σχέσης με τα προβλήματα της ελληνικής παιδείας, που ξεκινάει απ' τα σχολικά χρόνια στο Βαρβάκειο και τους φοιτητικούς αγώνες για το 15% στην Παιδεία, τις ακαδημαϊκές ελευθερίες και τον εκδημοκρατισμό με σύνθημα το 114 του Συντάγματος, και φτάνει μέχρι την πολιτική και κοινοβουλευτική ενασχόληση, με προγραμματικές προτάσεις, νομοθετικές απόψεις και θεσμικό διάλογο.
Συζητούμε θέματα Παιδείας και Εκπαίδευσης, Ελληνικού Σχολείου και εκπαιδευτικού προγράμματος, εν μέσω αδυναμιών, καθυστερήσεων κι αντιφάσεων.
Είμαστε η χώρα των πολλών διακηρυγμένων και πολλών χαμένων εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων. Δεν μας παίρνει να πηγαίνουμε προς το μέλλον με τον σημερινο εκπαιδευτικό αραμπά. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα πάνω απ' όλα χρειάζεται τη δημοκρατική ανάσα της αξιοκρατικής άμιλλας, με πάντοτε ανοιχτή και θεσμικά διασφαλισμένη την ποιοτική αναβάθμιση μαθητών και διδασκόντων, συστημάτων και μεθόδων.
Γι' αυτό χρειάζονται και τα "Πρότυπα Σχολεία", στο πλαίσιο μιας εκπαιδευτικής λειτουργίας που επιτρέπει και ωθεί τον κάθε μαθητή να φτάσει όσο πιο βαθειά μπορεί μέσα του κι όσο πιο μακριά μπορεί στον κόσμο. Που δεν "τιμωρεί" αυτόν που τρέχει πολύ, βάζοντάς του φρένο, ούτε "παραμελεί" αυτόν που δεν τρέχει πολύ, αφήνοντάς τον στη χαμηλή του ταχύτητα. Που δεν ιδεολογικοποιεί τον ελιτισμό, ούτε ενοχοποιεί την αξιοκρατία. Που διαπαιδαγωγεί διαρκώς, με πολλαπλό τρόπο την εκπαιδευτική κοινότητα και την κοινωνία.
Η παιδεία βρίσκεται διαχρονικά, ως ανάγκη και επιδίωξη, σε πρώτη προτεραιότητα στα ενδιαφέροντα της κοινωνίας. Η ελληνική οικογένεια ξοδεύει πολλά για τη γνώση, που τη θεωρεί πρωταρχικό εφόδιο προκοπής. Η ελληνική πολιτεία, όμως, παρά τις διακηρυκτικές εξαγγελίες, υποχρηματοδοτεί διαρκώς την παιδεία.
…………………………………..
Η αναγκαία βελτίωση κι αναβάθμιση του δημοσίου ελληνικού σχολείου, από πλευράς διδακτικών προτύπων και μεθόδων, από πλευράς εκπαιδευτικής φιλοσοφίας, διδακτικής ύλης και σχολικής βιβλιοθήκης, βρίσκεται σε κραυγαλέα αντίφαση με καταστάσεις όπως:
- η κατάργηση των πρότυπων σχολείων στο όνομα ενός δημαγωγικού εξισωτισμού
- η ανυπαρξία ολοκληρωμένου δικτύου σύγχρονων σχολικών βιβλιοθηκών
- το ανιστόρητο διοικητικό μοντέλο συγγραφής σχολικών βιβλίων, καθορισμού του προγράμματος διδακτικής ύλης, τρόπου διδασκαλίας κι αξιολόγησης και του ισοπεδωτικού και διαλυτικού εξεταστικού συστήματος
- η επίμονη έλλειψη αξιολόγησης και λογοδοσίας για τον τρόπο διάθεσης και διαχείρισης μεγάλων προγραμμάτων, για την κοινωνία της γνώσης και της καινοτομίας, της έρευνας και της πληροφορίας, των σχολικών βιβλιοθηκών και της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, που είναι μόνιμα αρνητικά χαρακτηριστικά του δημόσιου βίου και του εκπαιδευτικού χώρου.
……………………
Επιπροσθέτως, όλοι γνωρίζουμε ότι αυτά που γίνονται στην Παιδεία σήμερα, θα τα βρει μπροστά της η ελληνική κοινωνία το 2020 και μετά, όπως αυτά που σήμερα βιώνουμε ως στρεβλώσεις, ανεπάρκειες, δυσλειτουργίες και αλλοιώσεις, έχουν τις αναγωγές τους στις μεταπολιτευτικές δεκαετίες του '80, του '90, του 2000.
Μόνο που η ελληνική κοινωνία του 2010 δεν είναι η κοινωνία του '80, του '90 ή του 2000. Ούτε μπορεί να λειτουργεί με τα αντανακλαστικά κομματικών αναμνήσεων ή στα χαρακώματα κομματικών παραταξιοποιήσεων και ανταγωνισμών.
Αποτελεί κοινή διαπίστωση ότι συστηματικά: υποβιβάζεται η συλλογική διάσταση της ελληνικής κοινωνίας και πολιτείας και απαξιώνεται το περιεχόμενο ζωής, που πρέπει να υπάρχει στις δομές, λειτουργίες, αρχές και θεσμούς του πολιτικού συστήματος, της κοινωνικής οργάνωσης και της κρατικοδιοικητικής πλαισίωσης.
Οι αντιφάσεις είναι κραυγαλέες:
-αντί να γενικεύονται σταδιακά οι αξιολογημένες δημιουργικές κατακτήσεις, των προτύπων σχολείων σε όλα τα σχολεία, καταργήθηκαν τα πρότυπα.
-Αφού καταργήθηκαν τα πρότυπα, ανακαλύπτουμε την αξία τους κι αρχίζουμε να συζητάμε με την αίσθηση ότι διαρκώς βρισκόμαστε εντός κι επί τα αυτά ενός φαύλου πολιτικού και θεσμικού κύκλου, φαλκιδεύοντας αξίες και αρχές με κυρίαρχο κριτήριο το εκλογοκομματικό κόστος.
Να παρατηρήσω ότι ήταν Δημόσια Σχολεία τα Πρότυπα και την προσφορά τους δεν τόλμησε κανείς να αμφισβητήσει. Μόνο ανόητοι λαϊκισμοί θεώρησαν εξισωτισμό την κατάργησή τους, θεωρώντας την αξιολόγηση αντιδημοκρατική πρακτική.
Η δική μου προσωπική εμπειρία στα θρανία του Βαρβακείου παραμένει όχι ως νοσταλγική ανάμνηση, αλλά ως αστείρευτη πηγή ζωής. Έμαθα εκεί να ενσωματωθώ απ' την επαρχία στη μεγάλη πόλη, να συνυπάρξω με συμμαθητές από διάφορα κοινωνικά στρώματα, να φτιάχνω ακλόνητες φιλίες μέσα από συναγωνισμούς επίδοσης, να προσφεύγω στον καθηγητή και σύμβουλο, να μην περιορίζομαι στο βιβλίο ούτε στη γνώμη της διδασκαλίας, να διατυπώνω άποψη και να την υπερασπίζομαι, να αναγνωρίζω τον καλύτερο, να μη φοβάμαι το άγνωστο μέλλον, αλλά να προετοιμάζομαι γι' αυτό ορθολογικά, να ψάχνω τη ζωή στον ορίζοντα του αύριο με αγωνιστική αισιοδοξία, χωρίς μεταφυσικούς ή μοιρολατρικούς κλονισμούς.
Η σύγχυση γύρω απ' το περιεχόμενο της ισότητας επηρεάζει και την άποψη για τα "Πρότυπα Σχολεία", των οποίων η ύπαρξη εκλαμβάνεται, απ' τους έχοντες "προκρούστεια" αντίληψή της, ως αναίρεση και κατάργησή της. Η λογική των "προτύπων" είναι απολύτως συμβατή με την ισότητα, που είναι απολύτως συμβατή με την αξιοκρατία. Είναι όμως παντελώς ασύμβατη με την ισοπεδωτική εκδοχή της ισότητας, που επίσης είναι παντελώς ασύμβατη με την αξιοκρατία.
Στη βάση της εφικτής αλλά και αναγκαίας εναρμόνισης της ισότητας και της αξιοκρατίας, κάθε άλλο παρά νομιμοποιούνται ενστάσεις για την ασυμβατότητα των δημοκρατικών παιδαγωγικών αντιλήψεων με τη λειτουργία "Προτύπων Σχολείων".
Γιατί οι δημοκρατικές παιδαγωγικές αντιλήψεις επιτάσσουν την ανυψωτική πορεία όλων των παιδαγωγουμένων και όχι τη συνάντησή τους σε έναν δήθεν δημοκρατικό μέσο όρο.
Ουδείς, λοιπόν, μπορεί να επικαλείται τη δημοκρατία και την ισότητα αλλά και την προοδευτική παιδαγωγική φιλοσοφία, για να αρνείται τα "Πρότυπα Σχολεία", γιατί, στο πεδίο της θεωρίας, κανένα πρόβλημα δεν υφίσταται μεταξύ δημοκρατικής ισότητας και Προτύπων Σχολείων, όπως και μεταξύ προοδευτικής παιδαγωγικής φιλοσοφίας και Προτύπων Σχολείων.
Αυτό όμως υπό τους απαράβατους όρους πως για την είσοδο και παραμονή στα "Πρότυπα":
-δεν θα νοθεύεται η αρχή της αξιοκρατίας με άλλα κριτήρια (όπως ο πλούτος, τα αξιώματα των γονέων κ.λπ.)
-η κίνηση ποιοτικής αναβάθμισης προς τα Πρότυπα Σχολεία, θα είναι πάντοτε α ν ο ι χ τ ή και διασφαλισμένη με αντικειμενικούς θεσμικούς όρους!
-η παιδαγωγική φιλοσοφία λειτουργίας των Προτύπων να είναι δημοκρατική κι ανθρωπιστική. Που σημαίνει να μη καλλιεργείται "αριστοκρατικό" και "ελιτίστικο" πνεύμα
-τα θετικά στοιχεία της λειτουργίας των προτύπων να προωθούνται και στις άλλες σχολικές δομές, ώστε να αλλάξει η τυπική και στατική σχολική κουλτούρα.
Μπορεί και πρέπει να υπάρξει μια ποιοτική παιδαγωγική φιλοσοφία στην όλη λειτουργία του εκπαιδευτικού οικοδομήματος, απ την προνηπιακή βαθμίδα ως τις μεταπτυχιακές σπουδές. Αυτή η ποιοτική παιδαγωγική φιλοσοφία, που θα εμφυσήσει μια κίνηση αναδημιουργίας σε όλο το χώρο της παιδείας μας, μια ποιοτική για όλους και σε όλα αναβάθμιση, για μαθητές και διδάσκοντες δηλαδή, είναι το αναγκαίο προαπαιτούμενο για μια αληθινή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, που τόσο πολύ την έχουμε ανάγκη.
Στο πνεύμα αυτής της μεταρρύθμισης βλέπω ως αναγκαία και την επαναλειτουργία "Προτύπων Σχολείων" σε όλη τη χώρα, με όλες τις αναγκαίες ασφαλιστικές δικλείδες, που θα εγγυώνται τα προσδοκώμενα ποιοτικά αποτελέσματα για την κοινωνία μας και τη χώρα μας, στη δύσκολη ανηφοριά του 21ου αιώνα.

Πρακτικά μέτρα για την ανασύσταση των Προτύπων Σχολείων

Θεόδωρος Πάγκαλος, Νομικός – Οικονομολόγος, Δρ. Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστημίου Σορβόννης, Βουλευτής περιφέρειας Αττικής και κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ


Στην αρχή ο κ. Πάγκαλος εξέφρασε μερικές σκέψεις που αφορούσαν στο δύσκολο έργο του εκάστοτε Υπουργού Παιδείας ανεξαρτήτως κυβερνήσεων και στην καταστροφική συνέπεια που μπορεί να έχει το αξίωμα αυτό στην σταδιοδρομία ενός πολιτικού προσώπου.
Ανέφερε ότι τα προβλήματα της Παιδείας έχουν επισημανθεί και συζητηθεί στο παρελθόν και το μόνο που χρειάζεται για να αντιμετωπισθούν είναι το θάρρος.
Πρότεινε να ξεκινήσει η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση από το νηπιαγωγείο και ότι το πρόβλημα δεν είναι οι κτιριακές υποδομές, αλλά κατά βάση το έμψυχο υλικό. Οι μαθητές των σχολείων παλιά αποτελούντο από παιδιά από πλούσιες και από φτωχές οικογένειες δηλαδή όλων των κοινωνικών τάξεων. Το μάθημα γινόταν από εμπνευσμένους καθηγητές και οι μαθητές είχαν θέληση για μάθηση. Οι αμοιβές των καθηγητών σήμερα είναι απαράδεκτα χαμηλές και αυτό έχει σαν συνέπεια τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών να μη την αναλαμβάνουν - ελλείψει κινήτρων - οι άριστοι. Πολλοί καθηγητές δηλώνουν απλή παρουσία στο σχολείο και κατά βάση ασχολούνται με την παράδοση ιδιωτικών μαθημάτων εκτός σχολείου.
Αναφέρθηκε στο πρόβλημα του πανεπιστημιακού ασύλου το οποίο είχε εξασφαλισθεί με αγώνες παλαιότερα, για να μην παρακολουθούνται από τους ασφαλίτες τα κοινωνικά φρονήματα των φοιτητών εντός των αιθουσών του Πανεπιστημίου και ότι το άσυλο δεν μπορεί να αφορά αλσύλλια και δάση. Ευθύνη φέρουν και οι διδάσκοντες οι οποίοι δεν καλούν την αστυνομία όταν διαπιστώνονται βανδαλισμοί.
Αναφέρθηκε επίσης στις αρνητικές συνέπειες της κομματικοποίησης των εκλογών με τις παραταξιακές λίστες για την ανάδειξη των οργάνων του Πανεπιστημίου.
Αναφέρθηκε τέλος στα κονδύλια για την Παιδεία, στο πρόβλημα της αφομοίωσης των μεταναστών με ενισχυτική διδασκαλία στα σχολεία, ακόμα και για την μεταφορά τους από μια περιοχή σχολείων σε άλλη (Bussing).

Όσον αφορά στα πρότυπα σχολεία ανέφερε τα εξής:
" …… Στην μεταπολίτευση υπήρξε μια κακώς εννοούμενη εξισωτική αντίληψη που παρέσυρε τα πάντα. Η συζήτηση για την κατάργηση των προτύπων σχολείων, θα σας φανεί ίσως παράξενο αυτό, ξεκίνησε από τον μακαρίτη τον Ράλλη με τον Βασίλη Κοντογιαννόπουλο Υφυπουργό. Τότε ξεκίνησε το θέμα και συνεχίσθηκε βεβαίως μετά από τις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ, οι οποίες επέφεραν και την κατάργηση, με τον μακαρίτη Γιώργο Γεννηματά Υπουργό Παιδείας και τον, επίσης μακαρίτη, Πέτρο Μόραλη.

Όλοι τους είχαν κάλλιστες προθέσεις, αλλά δυστυχώς δεν είναι πια τα πράγματα έτσι. Δηλαδή δεν μπορούμε πια να διαπιστώνουμε ότι στην κοινωνία, με μια τόσο ραγδαία αυξανόμενη τεχνολογία η οποία έχει - από την φύση της - ουδέτερο χαρακτήρα, θα πρέπει να εξαφανίσουμε τις δυνατότητες να αναδεικνύονται ομάδες που θα βαδίζουν ταχύτερα από τις άλλες. Εφόσον μάλιστα αυτό γίνεται μέσα στα πλαίσια ενός δημόσιου σχολείου χωρίς κόστος, τότε το μέτρο αυτό, όχι μόνο δεν δημιουργεί πρόσθετες κοινωνικές και ταξικές διακρίσεις, αλλά αντίθετα τις εξαλείφει, κατά την άποψή μου, γιατί δίνει την δυνατότητα να δημιουργηθεί μια κινητικότητα και ένα παιδί από μια απλή εργατική οικογένεια να ακολουθήσει μια τελείως διαφορετική διαδρομή από αυτήν που ενδεχόμενα του επιφυλάσσουν τα οικονομικά μέσα της οικογενείας του. Γι αυτό και εγώ θεωρώ ότι πρέπει να προχωρήσουμε, γιατί αυτό το θέμα το έχουμε συζητήσει πολύ. Η κα Γιαννάκου με την οποία είχα μιλήσει, ήταν έτοιμη να συνεργασθεί σε μια προσπάθεια τέτοιου είδους. Πιστεύω σοβαρά ότι θα εξασφαλίσουμε μια πλειοψηφία διακομματική για την προώθηση του αιτήματος. Αυτό που χρειάζεται είναι να επεξεργασθούν μερικοί από τους εκλεκτούς νομικούς που έχουμε στις τάξεις μας, ένα νομοθέτημα που θα επαναφέρει το πλαίσιο ενός προτύπου σχολείου. Τι πρέπει αυτό το πρότυπο σχολείο να προβλέπει, γιατί αλλιώς δεν είναι πρότυπο σχολείο; Τα σημερινά σχολεία που έχουν απλώς το όνομα Βαρβάκειο ή κάτι άλλο ή Πειραματικό δεν είναι πρότυπα σχολεία. Δεν έχουν τις βασικές διαστάσεις και χαρακτηριστικά ενός πρότυπου σχολείου. Τι πρέπει να περιλαμβάνει:

1ον) Κάποια κίνητρα για τους εκπαιδευτικούς που θα είναι εκεί. Στον καιρό μας, αν δεν κάνω λάθος το κίνητρο ήταν ότι μπορούσες να γίνεις γυμνασιάρχης επομένως να έχεις απολαβές του γυμνασιάρχη αλλά να μην υπόκεισαι σε μετακίνηση στην επαρχία, είχαν δηλαδή το αμετάθετο. Ήταν σημαντικό για πολλούς από αυτούς τους διδάσκοντες, οι οποίοι δεν ήθελαν να φύγουν από την Αθήνα, είτε γιατί είχαν εγκατασταθεί πια στην Αθήνα, είτε γιατί ακολουθούσαν ακαδημαϊκή καριέρα, όπως θυμάμαι τον περίφημο Μερεντίτη, τον καταπληκτικό καθηγητή της Ιστορίας, ο οποίος μετά από μερικά χρόνια έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Λοιπόν πρώτον είναι αυτό, να εξασφαλίσεις στους καθηγητές μερικά κίνητρα. Δεν ξέρω ποια θα είναι τα κίνητρα, δεν θέλω να μπω σε λεπτομέρειες, ώστε οι καθηγητές να θέλουν να πάνε εκεί και να επιλέγεις τους καλύτερους μέσω μιας διαδικασίας. Δόξα τω θεώ έχουμε εκπαιδευτικούς διακεκριμένους, ανθρώπους από τα διάφορα συμβούλια που συγκροτούνται και λειτουργούν στο Υπουργείο Παιδείας, έχουμε και αποφοίτους οι οποίοι έχουν καθέξει σημαντικές θέσεις και στην ακαδημαϊκή ζωή και στον δικαστικό κλάδο και αλλού. Μπορούν αυτοί να συγκροτήσουν μια επιτροπή η οποία να επιλέγει με βάση τα γραπτά τους, την επιστημονική τους δραστηριότητα και να πληρώνει τις διάφορες θέσεις. Να γίνεται δηλαδή μια αναζήτηση ειδικών εκπαιδευτικών οι οποίοι θα έχουν περισσότερα προσόντα από τους άλλους.

2ον) Εισαγωγή των μαθητών με κατατακτήριες εξετάσεις. Όπως μπήκαμε εμείς. Εμείς μάλιστα είχαμε το σύστημα, αν δεν κάνω λάθος, τρεις μαθητές να φεύγουν και να μπαίνουν τρεις από γυμνάσια της επαρχίας ή των συνοικιών. Έτσι γινόταν μια ανανέωση κάπως όπως γίνεται στις ομάδες του ποδοσφαίρου. Άμα έπεφτες στις τρεις τελευταίες θέσεις έφευγες πήγαινες σε ένα άλλο γυμνάσιο και σε αντικαθιστούσε κάποιος άλλος. Και υπήρχε ένας αγώνας σκληρός για το ποιος θα είναι πρώτος και ένας σκληρός αγώνας να μην είναι κανείς στις τρεις τελευταίες θέσεις.

3ον) Να εξασφαλισθεί η λειτουργία αυτών των σχολείων μέσα σε ένα πλαίσιο που θα είναι ανάλογο με την αντίστοιχη υποδομή που διαθέτουν τα μεγάλα ιδιωτικά σχολεία, τα οποία αυτή την στιγμή διεκδικούν την πρωτοπορία της εκπαίδευσης. Δυστυχώς η γενικότερη εξαχρείωση και κατάπτωση του συστήματός μας έχει οδηγήσει και στην κατάπτωση και των ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων, δηλαδή και το Κολλέγιο και το Αρσάκειο δεν είναι πια αυτό που ήταν. Παίζουνε τα εμπορικά κριτήρια πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία τους, παίρνουνε πολλούς μαθητές για να βγάλουν λεφτά, τους κρατάνε όλους ανεξαρτήτως από τις επιδόσεις τους και τη συμπεριφοράς τους. Παλιά όταν έβγαινες από το Κολλέγιο ή το Αρσάκειο ήσουν κάποιος ή κάποια, τώρα είσαι κάποιος ή κάποια που ο πατέρας σου μπόρεσε να καλύψει τα έξοδα, τα πολύ μεγάλα αυτά έξοδα, μιας μακράς πορείας δώδεκα ετών. Και από εκεί και πέρα η αδικία και η ταξική διαφοροποίηση συνεχίζεται, όταν οι απόφοιτοι αυτών των σχολείων με τα ειδικά τμήματά τους πάνε στο Harvard ή δεν ξέρω σε πιο άλλο Πανεπιστήμιο και διαμορφώνουν την άρχουσα τάξη του αύριο.
Θυμάμαι και θα τελειώσω με αυτό, ότι κάποτε το ΠΑΣΟΚ με είχε στείλει να μιλήσω στη Γεωπονική Σχολή. Είχε ένα τεράστιο πανό της ΚΝΕ στην αίθουσα που έλεγε: "Όχι στο διδακτορικό του γαλακτοκομικού". Αφού, λοιπόν, τελείωσα την ομιλία μου λέω: παιδιά με συγχωρείτε θέλω να ρωτήσω τι είναι αυτό το πανό; Μου λένε έχει γίνει γαλακτοκομικό τμήμα και τώρα κάνουν και διδακτορικό και εμείς είμαστε αντίθετοι. Τους λέω κατ' αρχήν είμαι ενθουσιασμένος που υπάρχει γαλακτοκομικό τμήμα στην Γεωπονική Σχολή, γιατί έχουμε μεγάλο πρόβλημα με τα γαλακτοκομικά προϊόντα και καλό είναι να υπάρχει μια τέτοια Σχολή. Τώρα γιατί δεν θέλετε διδακτορικό; Μου λένε γιατί είναι ταξική διάκριση κλπ., κλπ.. Και μάλιστα αυτός που μου τα έλεγε είχε μια έντονη Τρικαλινή προφορά. Του λέω είσαι από την ορεινή Θεσσαλία; Μου λέει ναι. Του λέω άκουσε να δεις η ταξική διάκριση είναι ανάμεσα στον πατέρα σου που βόσκει τα γίδια και σε σένα που ήλθες εδώ να γίνεις επιστήμονας. Αυτή είναι ταξική διάκριση. Δεν είναι ανάμεσα σε σένα που ενδεχομένως δεν θα έχεις διδακτορικό και σε αυτόν που έχει διδακτορικό. Αυτά είναι σαχλαμάρες του λέω. Για ξαναδέστε το θέμα γιατί έχω την εντύπωση ότι δεν είναι ταξικός αντίπαλος το διδακτορικό του γαλακτοκομικού.
Λοιπόν να πάψουμε να λέμε όχι στο διδακτορικό του γαλακτοκομικού και να επιτρέψουμε σε αυτά τα σχολεία να λειτουργήσουν και να διαμορφώσουν, μη φοβόμαστε την λέξη, μιαν ελίτ. Μια ελίτ του πνεύματος μια ελίτ της εργασίας την έχει ανάγκη η χώρα. Είναι απαραίτητη για το μέλλον της.
Ευχαριστώ κ πρόεδρε."

Φωτογραφίες: