Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
ΜΙΑ ΛΙΑΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
 

Μερικές σκέψεις για το άρθρο του Σάκη Δάλλα «ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑ ΖΩΣΙΜΑΔΩΝ – ΖΩΣΙΜΑΙΑ ΣΧΟΛΗ» στο περιοδικό του Συλλόγου Νο 21.
του Ίνη Μεσαρέ



Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν, επεξεργάστηκαν και αξιολογήθηκαν από το Σάκη Δάλλα θεωρώ πως ήταν πολύ ενδιαφέροντα.

Τα ζητήματα που πραγματεύεται το πόνημα θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης από το Δ.Σ. του Συλλόγου. Μέχρι στιγμής δεν φάνηκε να υπάρχει καμιά ιδιαίτερη προθυμία, σε σχετική πρόταση που υποβλήθηκε.

Υπάρχει καιρός ακόμη, αλλά όχι για πολύ. Ούτως ή άλλως χρήζει περαιτέρω επεξεργασίας η ομόφωνη απόφαση του Συλλόγου μας για την επαναλειτουργία της Ζωσιμαίας Σχολής ως Προτύπου. Και αυτό είναι το κύριο ζήτημα.

Α.  Περί "Προτύπων".


ΚατΆ αρχήν, σε ότι αφορά στην ερμηνεία του περιεχομένου της διαθήκης του Νικολάου Ζωσιμά, αναφύεται -όπως άλλωστε στις περισσότερες διαθήκες- το ζήτημα της τυπικής, ή ουσιαστικής, προσέγγισης με την αντίστοιχη "ανάγνωση". Ιδιαίτερα όταν το κείμενο συντάχθηκε σε άλλες εποχές και σε διαφορετικές ιστορικές συνθήκες.

Επί της ουσίας μάλλον θα συμφωνούσα πως εν πολλοίς το ουσιαστικό περιεχόμενο της διαθήκης "αναιρέθηκε" στην πράξη, αν κρίνουμε από τις συνέπειες της κατάργησης όλων των "Προτύπων" από το 1984, συμπεριλαμβανομένης και της Ζωσιμαίας Σχολής. Και λέμε "συνέπειες", γιατί η κατάργηση παρουσιάστηκε αρχικά ως υψίστη δημοκρατική έκφραση (κάτι σαν κατάργηση ... φεουδαρχικών καταλοίπων) που αποσκοπούσε στη συνολική αναβάθμιση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Η απόφαση αυτή εκρίθη συνεπώς εκ του αποτελέσματος, που αξιολογήθηκε αρκούντως από το Σύλλογό μας μετά από την ανοιχτή συζήτηση στις στήλες του περιοδικού μας, στην οποία δεν χρειάζεται να επανέλθουμε ή να προσθέσουμε τίποτε. Η πρότασή μας για την επανίδρυση, ως Προτύπου, της Ζωσιμαίας Σχολής υιοθετήθηκε ομόφωνα από το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Ιωαννιτών. Η απόφαση έχει πολύ μεγάλη σημασία γιατί συνεπάγεται -εκτός των άλλων- την αναγνώριση της ανάγκης της διαδικασίας αξιολόγησης με εισαγωγικές εξετάσεις. 

Η ερμηνεία της διαθήκης πρέπει να διερευνηθεί στην ουσία της, δηλαδή στο περιεχόμενο και το επίπεδο των σπουδών, όπως αυτό ήταν κατανοητό στην εποχή της ίδρυσης και είχε διαμορφωθεί στην 1η εκατονταετία λειτουργίας. Που δεν ήταν άλλο από αυτό που μπορούσε να παρέχεται από ένα όσο το δυνατόν "καλύτερο σχολείο", με βάση την αρχή της αξιολόγησης διδασκόντων και διδασκομένων. Και αυτό έγινε -πέρα από κάθε τυπική προδιαγραφή, ή γραφειοκρατική κωδικοποίηση- και λειτούργησε έτσι για πάνω από έναν αιώνα. 

Εδώ, δεν μπορούμε να μην αναλογιστούμε, πως σε τούτη τη χώρα είμαστε γενικώς ή του ύψους ή του βάθους, με ισχυρές δόσεις βουλησιαρχίας (ή άλλως πως  βολονταρισμού).

Το 1937, ανακηρύχθηκαν -ή μάλλον "προβιβάστηκαν"- συλλήβδην, κάπου 170 με 180 Γυμνάσια σε "Πρότυπα" από τα οποία μάλλον λίγα ανταποκρίθηκαν στις απαιτήσεις της ιδρυτικής πράξης. Μέσα σε αυτά εντάχθηκαν, μετά από ένα χρόνο, και τα προϋπάρχοντα Ιστορικά Σχολεία που λειτουργούσαν ουσιαστικά ως Πρότυπα, χωρίς να έχουν και τον αντίστοιχο ... "τίτλο".  (βλέπε και σχετική έρευνα του Απ. Παπαθεοδώρου στο  τεύχος 21). Δεν γνωρίζω επακριβώς πόσα λειτούργησαν τελικά, αλλά από διάφορες πληροφορίες ο αριθμός ήταν τελικά μάλλον περιορισμένος Απ΄ ότι ξέρω, το 1985 μόνο έξη σχολεία λειτουργούσαν ακόμη ως πρότυπα (Ζωσιμαία, Βαρβάκειος, Ανάβρυτα, Ευαγγελική, Ιονίδειος και Γεννάδειος ή 1ο Λύκειο Πλάκας). 

Το 1985, τα "Πρότυπα" καταργήθηκαν συλλήβδην –μαζί με αυτά και τα Ιστορικά Σχολεία- και εξισώθηκαν με όλα τα υπόλοιπα Δημόσια Γυμνάσια, με στόχο τον γενικό "προβιβασμό" και "αναβάθμιση". Δυστυχώς, όπως αποδείχτηκε στην πράξη, μαζί με τα ξερά ... κάηκαν και τα χλωρά.

Ένα ζήτημα, στο οποίο επιθυμώ να σταθώ λίγο περισσότερο, είναι το επίπεδο του Διδακτικού Προσωπικού, καθότι γενικώς συνιστά μια βασική προϋπόθεση για την αναβάθμιση της όποιας εκπαιδευτικής βαθμίδας. Ειδικότερα δε για όποιον σκέφτεται στα σοβαρά την επανίδρυση των  "Προτύπων".

Προσφάτως ξαναήλθε στην επικαιρότητα το Φιλανδικό "μοντέλο", εξΆ αιτίας του ενδιαφέροντος που έδειξαν οι Αμερικανοί. Επειδή λοιπόν θέλουν πολύ να μαθαίνουν τα "μυστικά" κάθε επιτυχημένης επιχείρησης (στη χώρα αυτή, ως γνωστόν, κάθε δραστηριότητα θεωρείται "επιχείρηση" και κάθε επάγγελμα “job”, και όπου η έννοια "λειτούργημα" είναι μάλλον ακατανόητη, στο βαθμό που υπήρχε ποτέ) έστειλαν αποστολή για να μάθουν τη συνταγή της επιτυχίας των Φιλανδών, οι οποίοι έχουν μια αξιοζήλευτη δημόσια εκπαίδευση. Πληροφορήθηκαν λοιπόν το εξής απλούστατο -και εν πολλοίς αυτονόητο- ότι εκεί κατά κύριο λόγο δίνουν μεγίστη σημασία στο επίπεδο του Διδακτικού Προσωπικού! Κάτι που φαίνεται να διαφεύγει από αρκετούς και ειδικότερα στη χώρα μας. Παρόμοια κατάσταση συναντάται και στην Ιρλανδία, η οποία έγινε γνωστή και για τις οικονομικές της επιδόσεις. Το "μυστικό"; Οι Ιρλανδοί αξιοποίησαν στο έπακρο τα ευρωπαϊκά κονδύλια κατά προτεραιότητα για τη έρευνα και την εκπαίδευση, και όχι για αυτοκινητοδρόμους και άλλα έργα υποδομής, όπου "έχουν μείνει πίσω". (Ενώ ... εμείς). Ανάλογες καταστάσεις ισχύουν και για Σουηδία, Δανία.  Γενικά όμως όλοι δίνουν λεφτά.   

Το "καλό σχολείο" προϋποθέτει συνεπώς και "καλούς δασκάλους". Με αυτή την έννοια η αποκατάσταση καταρχήν των Ιστορικών Σχολείων ως "καλών σχολείων" (αν θέλουμε να τα ονομάσουμε "Πρότυπα" ας τα ονομάσουμε, σημασία έχει τι εννοούμε και ποιες προδιαγραφές θα τα χαρακτηρίζουν), με ότι αυτό συνεπάγεται. Εκείνο που είναι καταρχήν σίγουρο είναι ότι θα ισχύει η γενική αρχή της αξιολόγησης διδασκόντων και διδασκομένων (η τελική μορφοποίηση πάντως δεν θα είναι καθόλου απλό ζήτημα). Η διαδικασία αυτή οψέποτε αρχίσει -και καλό είναι να μην αργήσει- πρέπει να θεωρηθεί ως πιλοτικό πρόγραμμα. Εάν ειδωθεί σωστά, θα έχει θετικές επιπτώσεις στη σταδιακή αναβάθμιση του συνόλου του διδακτικού προσωπικού και μαζί με αυτό της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Αν όχι, τότε ο μακροχρόνιος στόχος, που κατά την άποψή μου θα έπρεπε να είναι η "προτυποποίηση" όλων των σχολείων –τουτέστιν η γενικευμένη αναβάθμιση- θα αναιρεθεί και τα πράγματα κινδυνεύουν να ξαναβουλιάξουν. Τρία ή τέσσερα χελιδόνια δεν φέρνουν την άνοιξη.

Είναι απείρως δυσκολότερο να συμπαρασέρνουμε προς τα πάνω, παρά προς τα κάτω (κάτι τέτοιο δεν απαιτεί ιδιαίτερο ... κόπο και η "μακαριότητα" ως κρατούσα κοινωνική συμπεριφορά στην παρούσα ιστορική περίοδο δεν προοιωνίζει θετικές εξελίξεις στο άμεσα ορατό μέλλον).

Ας μου επιτραπεί να διευκρινίσω πως κάπως έτσι εννοώ την απαραίτητη δυναμική για όποιες δημοκρατικές κατακτήσεις και αντίστοιχες λειτουργικές μεταρρυθμίσεις, που εκτός των άλλων, δεν προωθούνται με ... φραγκοδίφραγκα, όπως γίνεται με την παιδεία. (Αυτό είναι ακόμη πιο εξοργιστικό για τη χώρα μας όταν την ίδια στιγμή "ίπτανται" πάνω από τα κεφάλια μας μερικές δεκάδες εκατομμύρια για μίζες, ή χαρίζονται τα χρέη των ΠΑΕ)

Β.  Η πρόταση του Σάκη Δάλλα.

Δεν θα σταθώ εδώ στο κατά πόσο ήδη από το 1985 θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς τη λειτουργία μιας μορφής "ιδιωτικού σχολείου", μετά την κατάργηση των Προτύπων ως δημοσίων σχολείων. Αυτά τα πράγματα ωριμάζουν με το χρόνο και την εμπειρία. Ας μη μας διαφεύγει πως μόλις πρόσφατα -δηλαδή μετά από μια εικοσαετία- ξανατέθηκε το ζήτημα.

Έχω την αίσθηση, ότι η πρόταση δεν πάσχει γενικά, αλλά θέλει πολύ ψάξιμο και εν πάση περιπτώσει μπορεί να επιδιωχθεί αν αποδειχθεί στην πράξη πως "Πρότυπα" ως δημόσια σχολεία δεν πρόκειται να γίνουν ποτέ.

Όπως και να καταλήξει η υπόθεση, το ζήτημα τίθεται -ούτως ή άλλως- για το ρόλο του Κληροδοτήματος Ζωσιμάδων.

Το μόνο που έχω να πω επί του παρόντος ότι το "ιδιωτικό σχολείο" δεν είναι καθόλου υποχρεωτικό να έχει τη μορφή «Α.Ε.», αλλά μπορεί -και πρέπει- να είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου με αυστηρές καταστατικές αρχές λειτουργίας και διοίκησης και εποπτεύουσα αρχή το Υπουργείο Παιδείας, με δωρεάν φοίτηση. Θα μπορούσε να δημιουργηθεί επίσης ένα οικοτροφείο για όσα παιδιά της Ηπείρου βρίσκονται εκτός Ιωαννίνων -και γιατί όχι και αλβανόπαιδα από τη γείτονα χώρα, καθότι υπάρχει μακρά παράδοση από τον 19ο αιώνα (βλέπε και σχετικό άρθρο του Διονύση Κυρζίδη στο τεύχος 22).

Το ζήτημα στην παρούσα φάση είναι τι θα γίνει όταν -όπως θέλω να ελπίζω- η Ζωσιμαία "επανιδρυθεί" συντόμως ως δημόσιο Πρότυπο και ποιος ο ρόλος του Κληροδοτήματος Ζωσιμάδων στην περίπτωση αυτή, αλλά και του Δήμου Ιωαννιτών, ο οποίος πλέον θεωρείται και ως επισπεύδων.

Θεωρώ πως το υπάρχον κτίριο και το αντίστοιχο οικόπεδο, απέναντι από την Αγ. Αικατερίνη, δεν μπορούν να παραλάβουν τις νέες απαιτήσεις.

Συνεπώς, μερικά από αυτά που θα έπρέπε ήδη να απασχολούν (ενδεχόμενα και να γίνεται) τη "μικρή μας πόλη" και τους εκπροσώπους της είναι τα εξής:

·        Οικόπεδο: Είναι προφανές πως η αναγκαία οικοπεδική έκταση για το δημόσιο Πρότυπο δεν μπορεί να αφαιρεθεί από τις ήδη θεσμοθετημένες εκτάσεις -ή προς θεσμοθέτηση- για τα δημόσια Γυμνάσια-Λύκεια στις γειτονιές και συνοικίες. Και αυτό γιατί θα αποτελεί μια λειτουργία υπερτοπικής σημασίας. ¶ρα, ή η Πολιτεία θα πρέπει να αναπροσαρμόσει πάραυτα το πολεοδομικό θεσμικό πλαίσιο, ούτως ώστε να αναγνωρισθεί ως κοινωφελής λειτουργία μπορέσει να βρεθεί οικόπεδο από τις εισφορές σε γη. Διαφορετικά, κάπου πρέπει να βρεθεί και να αγοραστεί.

Κατά την εκτίμηση μου, όπως και να έχει το ζήτημα, δεν θα βρεθεί εύκολα οικόπεδο σε σωστή θέση. Η πλέον πρόσφορη λύση νομίζω πως βρίσκεται στην προς πολεοδόμηση περιοχή του στρατοπέδου. Θέση κεντροβαρική ως προς το πολεοδομικό συγκρότημα της ευρύτερης περιοχής των Ιωαννίνων και ανέτως προσπελάσιμη από παντού.

·        Δυναμικό: Είναι το δεύτερο μεγάλο ζήτημα (που θα καθορίσει και το αναγκαίο μέγεθος οικοπέδου). Κατά την εκτίμησή μου το απαιτούμενο δυναμικό δεν μπορεί να είναι λιγότερο των 420 μαθητών και προφανώς μεικτό σχολείο (Optimum μέγεθος για Γυμνάσια-Λύκεια, με ελάχιστη απαιτούμενη οικοπεδική έκταση περίπου πέντε στρεμμάτων)

·        Εξοπλισμός (που επίσης θα καθορίσει και το αναγκαίο συνολικό μέγεθος του οικοπέδου): Βιβλιοθήκη, αίθουσα πολλαπλών χρήσεων και ανεξάρτητο κλειστό γυμναστήριο

·        Οικοτροφείο (που επίσης θα καθορίσει και το αναγκαίο συνολικό μέγεθος του οικοπέδου): Το δυναμικό θα καθοριστεί από τη συνεκτίμηση πολλών παραγόντων. Σίγουρα θα υπάρχει χώρος εστίασης με τα αντίστοιχα βοηθητικά.

Αυτά τα πολύ ενδεικτικά και σε πρώτη προσέγγιση.

Θεωρώντας ως δεδομένη την επιθυμία της "μικρή μας πόλης" -πέρα από ευγενείς διακηρύξεις- για επανίδρυση ως δημοσίου Προτύπου της Ζωσιμαίας Σχολής, τα άμεσα ζητήματα προς αντιμετώπιση νομίζω πως είναι:

(α) η πίεση προς την Κυβέρνηση για τη θεσμοθέτηση και

(β) η προετοιμασία πλήρους φακέλου από τις αρμόδιες τοπικές Αρχές για τις αναγκαίες ενέργειες για την υλοποίηση του σκοπού. (κτιριολογικό πρόγραμμα, προϋπολογισμός συνολικής δαπάνης, μελέτες, κλπ)