Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
Συμπεράσματα για το θεσμό των Προτύπων
 


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Πριν από ένα περίπου χρόνο, ο «Σύλλογος Αποφοίτων Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων» έχοντας την πεποίθηση ότι υφίστανται οι συγκυριακές προϋποθέσεις για το άνοιγμα ενός διαλόγου «περί των Προτύπων Σχολείων» προσέφερε τη δυνατότητα σε κάθε ενδιαφερόμενο για την κατάθεση απόψεων- προτάσεων (ίσως και αντι-παραθέσεων) ευελπιστώντας ότι, μέσα από εποικοδομητικό διάλογο, θα προέκυπταν χρήσιμα συμπεράσματα για το θεσμό των Προτύπων αλλά και της εκπαίδευσης ευρύτερα. Φιλόξενο βήμα κατάθεσης θεωρήσεων και προσεγγίσεων του εν λόγω θέματος αποτέλεσε το περιοδικό «Ζωσιμάδες», έκδοση του Συλλόγου.
Σήμερα και μετά την κατάθεση-δημοσίευση ικανού αριθμού απόψεων θεωρήσαμε ότι έχει κλείσει η πρώτη φάση του εγχειρήματος, οι συνθήκες είναι ώριμες για την αξιολόγηση των προσεγγίσεων του θέματος και ότι η εξαγωγή και δημοσιοποίηση των πρώτων γενικών συμπερασμάτων θα συμβάλουν τόσο στην ενημέρωση του ευρύτερου κοινού αλλά, όπερ και ζητούμενο, στη διατύπωση προτάσεων περί του πρακτέου.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ


Η Ζωσιμαία Σχολή ιδρύθηκε, ως συνέχεια προγενέστερων σχολών των Ιωαννίνων, το 1833 και είναι το αρχαιότερο, εν ζωή, σχολείο της ελληνικής επικράτειας. Με διευθυντές σπουδαίους και εμπνευσμένους Δασκάλους (Γ. Κρανά ή Αίσωπο, Α. Σακελλάριο, Σ. Μανάρη, Μ. Πανταζή, Γ. Καλούδη, Χ. Σούλη, Γ. Παπανικολάου, Ν. Βολονάση κ.ά.), προσέφερε σημαντικό εκπαιδευτικό και κοινωνικό έργο εκπληρώνοντας έτσι την επιθυμία των αοιδίμων αδελφών Ζωσιμάδων.
“Μετά δικαίας καυχήσεως το αρχαιότερον τούτο των εκπαιδευτηρίων της ελευθέρας Ελλάδος θα συγκομίση τας ευλογίας του Πανελληνίου επί ταις υπηρεσίαις ας παρέσχεν εν ημέραις άλλως πονηραίς εις την Ήπειρον και την ελληνικήν Πατρίδα” (Σπυρίδων Λάμπρου, κατά τις εορτές της εκατονταετηρίδος της Σχολής).
Ο θεσμός των προτύπων σχολείων καθιερώθηκε το 1936 (Α.Ν. 270/36) και αφορούσε σε 120 σχολεία της επικράτειας στα οποία, μεταγενέστερα, εντάχθηκαν η Ζωσιμαία Σχολή, η Βαρβάκειος και η Αναργύρειος Σχολή.
Με το Ν. 1566/85 καταργήθηκαν τα Πρότυπα Σχολεία, που λειτουργούσαν, μέχρι τότε, παράλληλα με τα Πειραματικά και τα λοιπά Γενικά Γυμνάσια και Λύκεια. Ύστερα από 152 έτη συνεχούς προσφοράς στην παιδεία και στην κοινωνία η γεραρά Ζωσιμαία Σχολή δεν υπάρχει πια ως Πρότυπο Σχολείο.
Έτσι, με συνοπτικές διαδικασίες, μετατράπηκαν σε "απλά" Γυμνάσια ή Λύκεια και εκείνα τα “περιώνυμα” σχολεία που, πολύ πριν από την καθιέρωση του θεσμού των προτύπων σχολείων με τον Α.Ν. 270/36 (είναι βέβαιο ότι τα περισσότερα απΆ αυτά δεν δικαίωσαν το τίτλο τους), είχαν προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στην κοινωνία και είχαν συνδεθεί άμεσα με την σύγχρονη ιστορία μας και με την αναγέννηση του έθνους. Δεν έγινε σεβαστή ούτε καν η βούληση των διαθετών και μεγάλων ευεργετών του Έθνους. Και αντί η Ζωσιμαία Σχολή να “συγκομίση τας ευλογίας του Πανελληνίου επί ταις υπηρεσίαις ας παρέσχεν εν ημέραις άλλως πονηραίς εις την ελληνικήν Πατρίδα”, έτυχε της απαξιωτικής υποβάθμισής της.

Τι είχε συμβεί όταν καταργήθηκαν τα πρότυπα σχολεία και δη εκείνα εξ αυτών που, επάξια, είχαν χαρακτηρισθεί ως «Πρότυπα»; Υπήρξε κάποια κοινωνική ή επιστημονική ομάδα που είχε παρουσιάσει οποιοδήποτε σχετικό αίτημα; Υπήρξε μήπως κάποια εμπεριστατωμένη μελέτη με την οποία τεκμηριώνονταν η αναγκαιότητα κατάργησης του θεσμού των προτύπων σχολείων; Ποιος ωφελήθηκε και ποιος ζημιώθηκε από τη διακοπή της λειτουργίας τους ως προτύπων; υπήρξε κοινωνική ή πολιτική αντίδραση; μήπως τα πρότυπα σχολεία δεν παρήγαγαν πλέον έργο; μήπως είχαν ολοκληρώσει τον ιστορικό τους κύκλο; μήπως ήταν γερασμένος θεσμός που έπρεπε να εκλείψει πλέον;

Τα «εν τη πράξει» πρότυπα σχολεία εξακολουθούσαν να είναι λαμπρά σχολεία. Η μετέπειτα πορεία των αποφοίτων - π.χ. της Ζωσιμαίας ή της Βαρβακείου Σχολής - στην επιστημονική, κοινωνική, πνευματική και πολιτική ζωή του τόπου αποδεικνύουν “του λόγου το αληθές”. Το κύρος αυτών των σχολείων ήταν αδιαμφισβήτητο. Η κατάργηση του θεσμού των προτύπων σχολείων επιβλήθηκε ξαφνικά χωρίς δημόσιο διάλογο, χωρίς να το ζητήσει κανείς και χωρίς κάποια σοβαρή επιχειρηματολογία, πλην κάποιων αορίστων επικλήσεων περί "δημοκρατικότητας" της παιδείας, περί "ίσων ευκαιριών" κ.λπ. Και κανείς δεν αντέδρασε. Ούτε καν η κοινωνία (που ήταν ο ουσιαστικός χαμένος απΆ αυτή την υπόθεση)!

Με ιδιαίτερη έμφαση και από όλες τις πλευρές τονίζεται, εδώ και αρκετά χρόνια, ότι η σύγχρονη εκπαίδευση οφείλει όχι απλά να ακολουθεί τους ρυθμούς των σύγχρονων αλλαγών αλλά και να προηγείται της κοινωνίας, προετοιμάζοντας ανάλογα τον πολίτη του αύριο. Η νέα κατάσταση προβάλλει επιτακτικά την ανάγκη παροχής υψηλού επιπέδου σχολικής εκπαίδευσης.
Κατά γενική διαπίστωση το εκπαιδευτικό σύστημα μετά από κάθε μεταρρύθμιση - και δεν ήταν λίγες αυτές που επιχειρήθηκαν - συνέχισε να χωλαίνει. Στη χώρα μας οφείλεται, μεταξύ των άλλων και στο γεγονός πως η δευτεροβάθμια εκπαίδευση προσαρμόσθηκε σταδιακά στη διαδικασία των εισαγωγικών εξετάσεων. Το αιτούμενο όμως για τη δημόσια παιδεία ήταν και παραμένει, η ευρυμάθεια και πολυμάθεια για όλους. Δυστυχώς, η παραγόμενη ημιμάθεια - που είναι χειρότερη της αμαθείας - λόγω του συγκεκριμένου πλέον τρόπου εκπαίδευσης που επικράτησε έχει πάρει ανησυχητικές διαστάσεις.

Ως απόρροια των παραπάνω διαπιστώσεων, του προβληματισμού για την παρεχόμενη, από το ισχύον σύστημα, δημόσια εκπαίδευση, τις απαιτήσεις και ανάγκες του αύριο, προβάλλεται ως αναγκαία η ανασύσταση του θεσμού του δημοσίου «προτύπου σχολείου» (ή με οποιαδήποτε άλλη αντίστοιχη ονομασία, αρκεί να πληρούνται οι προδιαγραφές και η «φιλοσοφία» του), θεσμού που λειτούργησε κατά το παρελθόν με τα άριστα, γνωστά τοις πάσι, αποτελέσματα.

Η ιστορική πορεία των Προτύπων Σχολείων και δη των ιστορικών σχολείων, εντάσσεται στην πνευματική πορεία του νέου Ελληνισμού. Τα πρότυπα σχολεία υπήρξαν η κοιτίδα του πνευματικού και επαγγελματικού πλούτου της χώρας μας με στρατιές καταξιωμένων και σπουδαίων Ελλήνων πολιτών. Ταυτόχρονα λειτούργησαν, λιγότερο ή περισσότερο και ως σημείο αναφοράς για όλα τα δημόσια σχολεία. Από την κατάργηση του θεσμού των Προτύπων Σχολείων μέχρι σήμερα, η Ελλάδα στερείται αυτής της παροχής άριστης δωρεάν δημόσιας εκπαίδευσης, με αποτέλεσμα η εκπαιδευτική διαδικασία να διολισθήσει σταδιακά και να υποταχθεί στη λογική της "υπερίσχυσης του χρήματος", σε βάρος της "υπερίσχυσης των φυσικών αρετών και του πνεύματος", αφού το ρόλο της καλής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ανέλαβαν έκτοτε τα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, προσβάσιμα σε ολίγους και με σημαντικά ετήσια δίδακτρα (και εν συνεχεία τα φροντιστήρια που αναιρούν, στην πράξη, την έννοια της δωρεάν δημόσιας εκπαίδευσης στο σύνολό της).
Με ποια λογική, να μην διασφαλίζονται οι προϋποθέσεις και να μην παρέχονται από την Πολιτεία οι δυνατότητες σε όλα τα προικισμένα παιδιά να καλλιεργήσουν και να αναπτύξουν τις ικανότητές τους, ακόμη και για εκείνα που οι οικογένειές τους δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν το οικονομικό βάρος της ιδιωτικής εκπαίδευσης;
Και με ποια λογική η Πολιτεία παρέχει στα ιδιωτικά σχολεία τη δυνατότητα παροχής εκπαίδευσης ανώτερης ποιοτικά και ποσοτικά και της επιλογής μαθητών μέσω εισαγωγικών εξετάσεων ενώ, ταυτόχρονα, απαγορεύει τη λειτουργία δημόσιων σχολείων με τις ίδιες προϋποθέσεις ή προδιαγραφές; Είναι αυτό δημοκρατική αντίληψη; και τι είδους “παροχή ίσων ευκαιριών” προτείνεται; Και ας μη διαφεύγει της προσοχής μας ότι στα ιδιωτικά σχολεία μαθητεύει το 5% της νεολαίας μας (και αυτό επικεντρωμένο κυρίως στην Αθήνα) έναντι του 95% των μαθητών των δημοσίων σχολείων.
Οι συνθήκες είναι ώριμες πλέον και το κράτος θα πρέπει πολύ σοβαρά να θέσει το θέμα της επανίδρυσης των προτύπων δημοσίων σχολείων επί τάπητος. Δεν αποτελεί "αριστοκρατική", περί παιδείας, αντίληψη η παραπάνω πρόταση, όπως ισχυρίζονται ορισμένοι, αλλά κοινωνική και εθνική υποχρέωση. Η αριστοκρατία, ως κοινωνική τάξη, ήταν κλειστή με κληρονομικά δικαιώματα, χωρίς να είναι και εκ γενετής "άριστη", εξΆ ου και παραμερίστηκε ιστορικά. Η δωρεάν δημόσια παιδεία υψηλού επιπέδου υπήρξε ανοιχτή σε όλους - κατόπιν αξιολόγησης - και οφείλει να είναι ανοιχτή, δηλαδή δημοκρατική, σε όποιον έχει τα απαιτούμενα προσόντα. Οφείλουμε να αντιληφθούμε ότι θα πρέπει να δίδεται η δυνατότητα στους προικισμένους από τη φύση μαθητές να βαδίζουν χωρίς τροχοπέδες και με ανάλογο βηματισμό κατά την εκπαίδευσή τους. Η αντίθετη άποψη συνιστά, σε τελευταία ανάλυση, "αναξιοκρατική" αντίληψη, η οποία οδηγεί σε αυτο-αναπαραγόμενες κλειστές κοινωνικές και επαγγελματικές κατηγορίες χαμηλών προδιαγραφών - ιδιαίτερα στο δημόσιο τομέα - συνιστώντας ως εκ τούτου τροχοπέδη (έως και αναίρεση) στο δημοκρατικό-πολιτικό γίγνεσθαι.
Στον τόπο μας δεν υπάρχει περίσσευμα πνευματικού δυναμικού, ώστε να χαραμίζεται ή να αποτελεί προϊόν μόνο προς εξαγωγή.
Είναι καιρός να αντιληφθούμε ότι χρειαζόμαστε ανθρώπους με “αρετή και τόλμη” και τα πρότυπα σχολεία μπορούν να αποτελέσουν τους φυσικούς χώρους ανάπτυξης τέτοιων προσωπικοτήτων.
Είναι όμως εξΆ ίσου απαραίτητο να αντιληφθούμε πως για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο είναι αναγκαία μια πειστική εφαρμογή της αξιοκρατίας.
Με βάση τις παραπάνω διαπιστώσεις θεωρούμε ότι επιβάλλεται να επανεξεταστεί, από την ηγεσία του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας το θέμα των προτύπων σχολείων με στόχο να δρομολογηθεί το ταχύτερο δυνατόν η (πιλοτική) επαναλειτουργία των ιστορικών προτύπων σχολείων (Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων, Βαρβάκειος Σχολή, Γεννάδειος, 1ο Λύκειο Πλάκας κ.λ.π.) και, στη συνέχεια, εφΆ όσον το εγχείρημα θα έχει κριθεί επωφελές για την κοινωνία, να διευρυνθεί και στην υπόλοιπη χώρα. Οι λόγοι που συνηγορούν για την ανάληψη αυτής της πρωτοβουλίας είναι οι εξής:
• Ζούμε σε μία κοινωνία όπου η οικονομική, επιστημονική, πνευματική και πολιτική ανέλιξη του κάθε πολίτη συναρτάται άμεσα (όχι βέβαια αποκλειστικά) και από το επίπεδο σπουδών του, στη μέση και στην ανωτάτη εκπαίδευση. Είναι αυταπόδεικτο ότι, ο μαθητής ενός καλού σχολείου μπαίνει στο στίβο του ανταγωνισμού με περισσότερα πλεονεκτήματα έναντι των μαθητών των άλλων σχολείων.
• Όταν καταργούνται τα δημόσια πρότυπα σχολεία και επιτρέπεται η λειτουργία των καλών και ακριβών ιδιωτικών σχολείων τότε αυτομάτως δημιουργούνται συνθήκες άνισης, κοινωνικά, μεταχείρισης. Έτσι οδηγηθήκαμε, χωρίς να το συνειδητοποιήσουμε, σε ένα αντιδημοκρατικό καθεστώς επιβολής συνθηκών άνισων ευκαιριών.
• Σε όλο τον κόσμο (καπιταλιστικό και σοσιαλιστικό, πρώην και νυν) λειτουργούν σχολεία για μαθητές με ιδιαίτερες ικανότητες και επίδοση στα μαθήματα, ανοιχτά στις σύγχρονες κοινωνίες. Παντού τα Πρότυπα Σχολεία αποτελούν τα Σχολεία - οδηγούς. Είναι τα Ecoles Pilotes των Γάλλων και τα Pilot schools των ¶γγλων. Οι μαθητές σ' αυτά επιλέγονται με συγκεκριμένα αξιολογικά κριτήρια (εξετάσεις, tests κ.α,). Εμείς γιατί να αποτελούμε εξαίρεση;
• Η επαναφορά του θεσμού των προτύπων σχολείων δεν επιφέρει καμία διαταραχή στην σημερινή δομή της μέσης εκπαίδευσης και τα πειραματικά σχολεία μπορούν να λειτουργούν παράλληλα με τα πρότυπα σχολεία.
• Οι εθνικοί ευεργέτες αφιέρωσαν τη ζωή τους στο έθνος και στήριξαν οικονομικά την εκπαιδευτική αναγέννηση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Ο σεβασμός της βούλησης των διαθετών για ίδρυση και λειτουργία λαμπρών και περιώνυμων σχολών, αποτελεί ιστορικό και εθνικό χρέος της πολιτείας. Γι αυτό και μόνο το λόγο δεν θα έπρεπε να είχαν καταργηθεί ποτέ τα ιστορικά πρότυπα σχολεία. Γι αυτό και μόνο το λόγο θα πρέπει να αποφασιστεί - χωρίς "δεύτερες" σκέψεις - η επαναλειτουργία της Ζωσιμαίας Σχολής προς ικανοποίηση του, δεδηλωμένου από την Πολιτεία, χρέους και ευγνωμοσύνης του Έθνους προς τους αδελφούς Ζωσιμάδες.