Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΖΩΣΙΜΑΙΑΣ ΣΧΟΛΗΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
Πρότυπα σχολεία. Εθνική και κοινωνική αναγκαιότητα
 

Αθανάσιος Δάλλας, Μεταλλειολόγος μηχανικός Ε.Μ.Π., Απόφοιτος Ζωσιμαίας Σχολής



Πιστεύω ότι η κατάργηση του θεσμού των προτύπων σχολείων συνδέεται άμεσα με την συνολκή πορεία (αποφεύγω συνειδητά τη λέξη εξέλιξη) των εκπαιδευτικών προγραμμάτων στη χώρα μας. Ακούμε συνέχεια και βιώνουμε τις, κάθε λογής, "εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις" που, στη συνέχεια, αποδεικνύονται εν πολλοίς λανθασμένες, ανεφάρμοστες ή ενίοτε και καταστροφικές, οπότε ακολουθεί μία νέα “εκπαιδευτική μεταρρύθμιση” η οποία, με τη σειρά της, αντικαθίσταται από κάποια άλλη και ο χορός καλά κρατεί.
Προσπάθησα να βάλω τις σκέψεις μου σε μια σειρά και να θυμηθώ τι προηγήθηκε και τι ακολούθησε την κατάργηση των πρότυπων σχολείων.
Στην αρχή καλλιεργήθηκε, πρωτοστατούσης της "αριστεράς", ένα κλίμα γενικής αμφισβήτησης και απόρριψης του, μέχρι τότε ισχύοντος, εκπαιδευτικού συστήματος. Κυριάρχησαν ισοπεδωτικές απόψεις και προτάσεις οι οποίες, είναι αλήθεια, έτυχαν της στήριξης και της αποδοχής από μία πολύ μεγάλη μερίδα του κόσμου. Την εφαρμογή όλων αυτών των προτάσεων ανέλαβε η "δεξιά", η οποία καθιέρωσε τη δημοτική γλώσσα, κατάργησε τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών, επέβαλε την εφαρμογή του μονοτονικού συστήματος γραφής και απέκοψε την παιδεία από κάθε τι που θα μπορούσε να μας συνδέσει με το παρελθόν και την κλασσική ελληνική γραμματεία. Καθολική αποδοχή! Δόξα τω θεώ, οι Έλληνες για πρώτη φορά εμφανίζονται, επιτέλους, μονιασμένοι και προοδευτικοί! Από δω και πέρα τα ελληνόπουλα μπορούν να γράφουν τις λέξεις ιστορία, ήρωας, αρμονία χωρίς τη χρήση των ενοχλητικών πνευμάτων και χωρίς να υφίστανται οποιαδήποτε συνέπεια. Αλλά μη τολμήσουν ποτέ να γράψουν istory, ero ή armony αντί του ορθού history, hero και harmony. Το λάθος μέγα και ασυγχώρητο. Με τέτοια λάθη δεν θα αποκτήσουν ποτέ το πολυπόθητο proficiency. Και δεν θα γίνουν ποτέ αποδεκτοί από τις επιχειρήσεις που επιζητούν υψηλό επίπεδο γνώσης των ξένων γλωσσών, αλλά ποτέ δεν ενδιαφέρονται να πληροφορηθούν για το επίπεδο γνώσης της ελληνικής γλώσσας, ούτε θα επιτύχουν στις εξετάσεις του ΑΣΕΠ.
Είναι γνωστό ότι στα σχολεία μέσης εκπαίδευσης θα έπρεπε να παρέχεται μία γενική παιδεία με παράλληλη καλλιέργεια του ήθους, του αισθήματος κοινωνικής ευθύνης και των ικανοτήτων των μαθητών ούτως ώστε να μπορέσουν, ως ενήλικες πλέον, να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της κοινωνίας. Δεν χρειάζονται βαθυστόχαστες αναλύσεις ή εξειδικευμένες γνώσεις για να αντιληφθούμε ποια παιδεία παρέχεται σήμερα στα σχολεία μέσης εκπαίδευσης. Ας κοιτάξουμε γύρω μας. Ας μιλήσουμε με τα παιδιά μας, με τα παιδιά του γείτονα ή με τους νεαρούς συνεργάτες στη δουλειά μας. Φτωχό λεξιλόγιο, αδυναμία διατύπωσης διανοημάτων (ιδίως στο γραπτό λόγο), τραγική έλλειψη γενικών γνώσεων. Λογοτεχνία, ποίηση, μουσική; Απογοήτευση. Ίσως συναντήσουμε κάποιες, ελάχιστες, εξαιρέσεις. ΣΆ αυτή την περίπτωση η ερμηνεία του … αφύσικου φαινομένου ας αναζητηθεί στην ιδιαίτερη προσπάθεια της οικογένειας, στον “πατριωτισμό” ελάχιστων καθηγητών ή στην έμφυτη ικανότητα και βούληση του νέου. που συνήθως αποκαλείται, υποτιμητικά, “φυτό”, ή “ψώνιο”. Το εκπαιδευτικό σύστημα παραπαίει και προσαρμοσμένο στις “ανάγκες της εποχής και της οικονομίας”, τουλάχιστον έτσι μας λένε οι “καθΆ ύλην αρμόδιοι”, προσπαθώντας να μας πείσουν για τις “αγαθές” τους προθέσεις εξωραΐζοντας ταυτόχρονα τη βλακεία, τα πάθη, την αμέλεια ή την ανικανότητά τους. Δημιουργεί μαθητές “παπαγάλους”, ικανοποιώντας έτσι τις απαιτήσεις του συστήματος εισαγωγής στα Α.Ε.Ι.. Και στο Γυμνάσιο ή το Λύκειο διαμορφώνεται μόνο η “φόρμα, το καλούπι” του νέου τεχνοκρατικού προϊόντος. Την κύρια δουλειά όμως την αναλαμβάνουν τα ιδιωτικά φροντιστήρια. Και τα πάντα εν ονόματι της δωρεάν παιδείας και των ίσων ευκαιριών!
Ερχόμαστε, τέλος και στην Ανωτάτη εκπαίδευση. Η απόλυτη θλίψη και απογοήτευση. Από πού νΆ αρχίσεις και που να τελειώσεις! Υποβαθμισμένη εκπαίδευση, υποβαθμισμένα πτυχία και μετά από 5 ή 6 χρόνια σπουδών διαπιστώνεις ότι το δίπλωμά σου δεν έχει καμιά αξία και, για να βρεις δουλειά, απαιτείται και η απόκτηση μεταπτυχιακών τίτλων εκ της αλλοδαπής! Δεν πειράζει όμως! Ας είμαστε και λίγο αισιόδοξοι! Να, όπου νάναι μας έρχονται – με διακομματική, μάλιστα, συναίνεση και αποδοχή - τα ιδιωτικά, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, Πανεπιστήμια. Θα αναρωτιέστε βέβαια, όπως κι εγώ, ποιοι να είναι άραγε αυτοί οι αλτρουιστές και φιλάνθρωποι που θα διαθέσουν τεράστια ποσά για την ίδρυση Πανεπιστημίων χωρίς να αποβλέπουν στο κέρδος. Ας περιμένουμε λίγο ακόμη και θα τους μάθουμε.
Όταν άνοιξε ο διάλογος για τα πρότυπα σχολεία άρχισα να ταξινομώ τις σκέψεις μου με σκοπό να καταθέσω κι εγώ τις απόψεις μου πάνω στο συγκεκριμένο θέμα. Με πρόλαβαν όμως άλλοι (Βαγγέλης Κοντοσάκος, Λάκης Κατσίκης) και διατύπωσαν, στο προηγούμενο τεύχος, όλη τα σχετική επιχειρηματολογία που σκόπευα να επικαλεστώ. Στη συνέχεια άλλαξα προσανατολισμό και προσπάθησα να δω το θέμα από άλλη σκοπιά και διερωτήθηκα τι είχε συμβεί όταν καταργήθηκαν τα πρότυπα σχολεία. Υπήρξε κάποια κοινωνική ή επιστημονική ομάδα που είχε παρουσιάσει οποιοδήποτε σχετικό αίτημα; Ποιος ωφελήθηκε και ποιος ζημιώθηκε από την διακοπή της λειτουργίας τους; Υπήρξε κοινωνική ή πολιτική αντίδραση; Μήπως τα πρότυπα σχολεία δεν παρήγαγαν πλέον έργο; μήπως είχαν ολοκληρώσει τον ιστορικό τους κύκλο; μήπως ήταν γερασμένος θεσμός που έπρεπε να εκλείψει πλέον;
Τα πρότυπα σχολεία εξακολουθούσαν να είναι λαμπρά σχολεία. Η μετέπειτα πορεία των αποφοίτων - π.χ. της Ζωσιμαίας Σχολής ή της Βαρβακείου Σχολής - στην επιστημονική, κοινωνική, πνευματική και πολιτική ζωή του τόπου αποδεικνύουν “του λόγου το αληθές”. Κάθε γονιός ονειρεύονταν να στείλει το παιδί του σε κάποιο πρότυπο σχολείο. Το κύρος αυτών των σχολείων ήταν αδιαμφισβήτητο.
Η κατάργηση του θεσμού των πρότυπων σχολείων επιβλήθηκε ξαφνικά χωρίς δημόσιο διάλογο, χωρίς να το ζητήσει κανείς και, απΆ ότι θυμάμαι, χωρίς κάποια σοβαρή επιχειρηματολογία πλην κάποιων αόριστων επικλήσεων περί δημοκρατικότητας της παιδείας, περί ίσων ευκαιριών κ.λ.π. Και κανείς δεν αντέδρασε. Ούτε καν η κοινωνία που ήταν ο ουσιαστικός χαμένος απΆ αυτή την υπόθεση. Μπορώ να πω μάλιστα ότι μία μεγάλη μερίδα της κοινωνίας - δεν μπορώ να γνωρίζω εάν ήταν και η πλειοψηφία – εξέφρασε και την ικανοποίησή της από τη σχετική απόφαση. Οι υπόλοιποι σιώπησαν. Είναι άξιο απορίας το πως είναι δυνατόν κάποιος (η κοινωνία εν προκειμένω) να έχει ζημιωθεί και, ταυτόχρονα, να είναι ευχαριστημένος. Δεν νομίζω ότι μπορεί να δοθεί πειστική απάντηση σΆ αυτό το ερώτημα. Ίσως απάντηση δίνει μόνο το παρακάτω, γνωστό, ανέκδοτο: κάποτε ο Θεός αποφάσισε να δώσει λίγη χαρά σε όσους ανθρώπους ήταν στενοχωρημένοι. Πήγε στο γερμανό ο οποίος του εξήγησε ότι η λύπη του ωφείλετο στο ότι ο γείτονας του είχε μία πολυτελέστατη Μερσεντές, ενώ αυτός είχε ένα μεταχειρισμένο αυτοκίνητο, σαράβαλο. Του δίνει ο Θεός μία Πόρσε, εντάξει ο γερμανός, ευχαριστημένος. Με παρόμοια αιτήματα και παροχές έδωσε ο Θεός χαρά στο γάλλο, τον ιταλό, τον ισπανό κ.ο.κ.. Ο έλληνας εξήγησε στο Θεό ότι μαράζωνε επειδή ο γείτονας του είχε ένα σπουδαίο μουλάρι, ενώ αυτός είχε έναν αρρωστιάρη και γερασμένο γάιδαρο. Του προσφέρει λοιπόν ένα υπέροχο άλογο, αλλά ο έλληνας, έδειχνε ακόμη πιο λυπημένος. Απόρησε ο Θεός και τον ρώτησε τι συμβαίνει. Κι ο έλληνας του απάντησε: εγώ Θεέ μου δεν σου ζήτησα άλογο. Εγώ, για να είμαι ευχαριστημένος, θέλω να ψοφήσει το μουλάρι του γείτονα.

Μέσα μου όμως παραμένει αναπάντητο το ερώτημα γιατί; Αδυνατώ να δώσω κάποια λογική εξήγηση. Και αποφεύγω να επικαλεστώ “σκοτεινές κ.λ.π. δυνάμεις” γιατί έτσι θα απαλλάσσονταν, εύκολα και ανώδυνα, από τις δικές τους ευθύνες και οι πολιτικοί και οι πολίτες. Και, τέλος πάντων, νομίζω ότι οι λέξεις που θα μπορούσαν να δώσουν μια ερμηνεία στο δικό μου αναπάντητο ερώτημα είναι: ανευθυνότητα, ανικανότητα και μωρία. Και αφορούν και σε κυβερνώντες και σε κυβερνωμένους.
Πιστεύω ότι επιβάλλεται να επανεξεταστεί, από την ηγεσία του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας. ο θεσμός των προτύπων σχολείων και να αποφασιστεί άμεσα η επαναλειτουργία των ιστορικών πρότυπων σχολείων (Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων, Βαρβάκειος Σχολή, Γεννάδιο 1ο Λύκειο Πλάκας κ.λ.π.) και, στη συνέχεια, να διευρυνθεί και στην υπόλοιπη χώρα. Οι λόγοι που συνηγορούν για την ανάληψη αυτής της πρωτοβουλίας είναι οι εξής:

1. Ζούμε σε μία κοινωνία ανταγωνιστική όπου η οικονομική, επιστημονική, πνευματική και πολιτική ανέλιξη του κάθε πολίτη συναρτάται άμεσα (όχι βέβαια αποκλειστικά) και από το επίπεδο σπουδών του, στη μέση και στην ανωτάτη εκπαίδευση. Είναι αυταπόδεικτο ότι, ο μαθητής ενός καλού σχολείου, μπαίνει στο στίβο του ανταγωνισμού με περισσότερα πλεονεκτήματα έναντι των μαθητών των άλλων σχολείων.
2. Όταν καταργείς τα δημόσια πρότυπα σχολεία και επιτρέπεις την λειτουργία των καλών και ακριβών ιδιωτικών σχολείων τότε δημιουργείς συνθήκες άνισης, κοινωνικά, μεταχείρισης. Έτσι οδηγηθήκαμε, χωρίς να το συνειδητοποιήσουμε, σε ένα αντιδημοκρατικό καθεστώς επιβολής συνθηκών άνισων ευκαιριών.
3. Είμαστε μικρός λαός και τα καλά μυαλά δεν περισσεύουν. Σε όλο τον κόσμο (καπιταλιστικό και σοσιαλιστικό, πρώην και νυν) λειτουργούν σχολεία για μαθητές με ιδιαίτερες ικανότητες και επίδοση στα μαθήματα. Εμείς γιατί να αποτελούμε εξαίρεση;
4. Η επαναφορά του θεσμού των πρότυπων σχολείων δεν επιφέρει καμία διαταραχή στην σημερινή δομή της μέσης εκπαίδευσης και τα πειραματικά σχολεία μπορούν να λειτουργούν παράλληλα με τα πρότυπα σχολεία.
5. Οι εθνικοί ευεργέτες αφιέρωσαν τη ζωή τους στο έθνος και στήριξαν οικονομικά την εκπαιδευτική αναγέννηση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Ο σεβασμός της βούλησης των διαθετών για ίδρυση και λειτουργία λαμπρών και περιώνυμων σχολών, αποτελεί ιστορικό και εθνικό χρέος της πολιτείας. Γι αυτό και μόνο το λόγο δεν θα έπρεπε να είχαν καταργηθεί ποτέ τα ιστορικά πρότυπα σχολεία.

Καταλήγοντας εκφράζω την άποψη μου, σύμφωνα με την οποία όταν - και εάν - η πολιτεία εγκρίνει την επαναλειτουργία των προτύπων σχολείων, θα πρέπει να αποφύγει τους γνωστούς συμψηφισμούς και παζαρέματα που θα οδηγούσαν σε νόθευση ή αλλοίωση του θεσμού. Ο θεσμός των πρότυπων σχολείων είναι συνδεδεμένος άρρηκτα με τα αυστηρά και αξιοκρατικά κριτήρια επιλογής μαθητών (εξετάσεις) και καθηγητών (προσόντα – εμπειρία - βούληση) και την διαρκή αξιολόγηση διδασκόντων και διδασκομένων.